สัปดาห์พระเครื่อง / อ.ราม วัชรประดิษฐ์

พระคง ความหมายก็คือองค์พระมีความล่ำสันและพระก็มีความหนามั่นคง หรือเรียกตามกรุที่พบ แต่ตามความหมายแล้ว "คง" หมายถึง การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าภายใต้ซุ้มโพธิ์ที่พุทธคยา ดังนั้น จึงมีพุทธศิลปะที่งดงามสง่า

จังหวัดลำพูน หรือที่ในสมัยก่อนเรียกกันว่า "เมืองหริภุญไชย" เป็นเมืองเก่าแก่ของไทย กล่าวตามตำนานพงศาวดารไว้ว่า.... เมืองหริภุญไชย ถูกสร้างโดยฤาษี 4 ตน มี ฤาษีวาสุเทพหรือพระสุเทวะฤาษี เป็นผู้นำในการสร้าง แล้วเสร็จในราวปี พ.ศ.1200 ต่อมาในปี พ.ศ.1205 พระนางจามเทวี พระธิดาของพระเจ้าจักรวรรดิราช กษัตริย์มอญที่ครองเมืองละโว้หรือลพบุรีในสมัยนั้น ได้รับการอัญเชิญมาเป็นกษัตริย์เมืองหริภุญไชย พระองค์ได้ทรงนำพระพุทธศาสนา พระไตรปิฎก รวมทั้งวิทยาการต่างๆ มายังเมืองหริภุญไชย ทรงสร้างวัดและถาวรวัตถุทางพุทธศาสนาเป็นอันมาก ที่สำคัญที่สุดคือ ปี พ.ศ.1223 พระนางจามเทวีทรงสร้างจตุรพุทธปราการ โดยสร้างวัดไว้ทั้ง 4 ทิศ ชาวเมืองเรียกกันว่า "วัดสี่มุมเมือง" ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นการคุ้มครองเมืองไว้ทั้ง 4 ทิศ คือ

1.วัดพระคงฤาษี อยู่ทางด้านเหนือ
2.วัดประตูลี้ อยู่ด้านทิศใต้
3.วัดดอนแก้ว อยู่ด้านทิศตะวันออก
4.วัดมหาวัน อยู่ด้านทิศตะวันตก

พระคง ลำพูน กรุเก่า

พระคง ลำพูน กรุเก่า

พระคง ลำพูน กรุเก่า

นอกจากนี้ ที่ พระเจดีย์ฤาษี วัดพระคงฤาษี ยังปรากฏรูปพระฤาษีทั้งสี่ประทับยืนในซุ้มคูหา พร้อมมีคำจารึกใต้ฐานว่า สุเทวะฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศเหนือ สุกกทันตฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศใต้ สุพรหมฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศตะวันออก สุมมนารทะฤาษี ผู้รักษาเมืองฝ่ายทิศตะวันตก วัดสี่มุมเมืองนี้ นับเป็นพุทธาวาสสำคัญของจังหวัดลำพูน และเป็นแหล่งกำเนิดพระกรุสกุลลำพูนอันมีชื่อเสียงที่สุดในจังหวัดด้วย อาทิ พระรอด หนึ่งในพระชุดเบญจภาคี พระคง พระฤา พระเปิม และพระบาง ฯลฯ ซึ่งจะมีรูปแบบของศิลปะทวารวดีและศิลปะศรีวิชัย พระกรุเหล่านี้จึงน่าจะมีอายุอยู่ในราว 1,300 ปี

มากล่าวถึงวัด พระคงฤาษี หรือ วัด อนันทราม ซึ่งเป็นวัดที่อยู่ทางทิศเหนือ มีสุเทวะฤาษี เป็นผู้รักษาเมือง พระสกุลลำพูนที่พบ ณ กรุแห่งนี้ก็คือ "พระคงหรือพระลำพูน" หนึ่งในพระชื่อดังของลำพูน ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นพระสมัยเดียวกันกับพระรอดและสร้างโดยสุเทวะฤาษีเช่น เดียวกัน ตามความหมายแล้ว "คง" หมายถึง การตรัสรู้ของพระพุทธเจ้าภายใต้ซุ้มโพธิ์ที่พุทธคยา ดังนั้น จึงมีพุทธศิลปะที่งดงามสง่า

พระคงดำ ลำพูน

- องค์พระประธานประทับนั่งขัดสมาธิเพชร แสดงปางมารวิชัย ภายในซุ้มใบโพธิ์ เหนืออาสนะฐานบัวเม็ด เป็นจุดไข่ปลาเรียงอยู่ด้านหน้าโดยรอบ 2 ชั้น
- พื้นผนังโพธิ์ด้านหลังมีความประณีตและอ่อนพลิ้วงดงามมาก
- เส้นประภามณฑลเป็นเส้นซุ้มครอบลงมาตลอดด้านข้าง
- พระพักตร์ป้อมเอิบอิ่ม
- พระอุระอวบอ้วนล่ำสัน

พระคง เป็นพระเนื้อดินเผา ขนาดเล็กกะทัดรัด กว้างประมาณ 1.7 ซ.ม. สูงประมาณ 2.8 ซ.ม. มีทั้งสีขาว สีเหลืองพิกุล สีเขียว สีแดง และสีดำ แต่เป็นที่นิยมที่สุดจะเป็น "พระคงสีเขียว" พบมากที่วัดคงฤาษี และมีกระจายอยู่ตามวัดต่างๆ ในลำพูนรวมทั้งเชียงใหม่ สันนิษฐานว่าน่าจะมีการนำพระคงมาบรรจุกรุทีหลังหลังจากมีการแตกกรุจากวัดคง ฤาษี และเนื่องด้วยพระคงมีการแตกกรุมาหลายครั้ง จึงมีการแบ่งแยกออกเป็น "กรุเก่าและกรุใหม่"

พระคงลำพูนเนื้อเขียว กรุเก่า

"พระคงกรุเก่า" ให้สังเกตเนื้อขององค์พระ จะมีเนื้อละเอียดหนึกนุ่ม แต่มีความแกร่ง และปรากฏว่านดอกมะขามเป็นจุดสีแดงเล็กๆ ประปรายตามผิวขององค์พระ ส่วน "พระคงกรุใหม่" เนื้อขององค์พระจะค่อนข้างยุ่ยและหยาบ โดยเฉพาะว่านดอกมะขามและแร่ที่จมอยู่ในเนื้อ จะหยาบและกระจายอยู่ตามผิวและฝังอยู่ในเนื้อมากมาย

พระคงมีพุทธคุณ เป็นเลิศในเรื่องคงกระพันชาตรี ดังคำกล่าวเปรียบเปรยของชาวเหนือว่า "พระคงเป็นพงศาวดารของทหาร ส่วนพระลือเป็นพงศาวดารของยอดขุนพล" พระคงนับว่าเป็นพระเก่าแก่ที่น่าสะสมมากพิมพ์หนึ่ง ซึ่งถือว่าสนน ราคาเช่าหายังพอสู้ไหว ก็ขึ้นอยู่กับความสวยงามสมบูรณ์แบบขององค์พระด้วย และเป็นเรื่องปกติที่พระกรุเก่าเช่นนี้จะต้องมีของเทียมเลียนแบบค่อนข้างมาก จึงต้องพิจารณากันให้ถี่ถ้วนก่อนตัดสินใจครับผม