ศาสตราจารย์ ดร.ศิโรจน์ ผลพันธิน ที่ปรึกษาอธิการบดี มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง "1 ปี สถาบันศิโรจน์ผลพันธิน" ความว่า โลกวันนี้ ไม่ได้รอให้สถาบันการศึกษาพร้อมก่อนแล้วค่อยเปลี่ยน แต่บีบให้ต้องเลือกว่าจะยืนอยู่ตรงไหน ระหว่างการเป็นผู้ตามที่ปรับตัวตามกระแส หรือการเป็นผู้ออกแบบอนาคตที่กำหนดทิศทางด้วยตัวเอง
การก่อตั้ง "สถาบันศิโรจน์ผลพันธิน" เมื่อวันที่ 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2568 ภายใต้มติสภามหาวิทยาลัยสวนดุสิต ถือว่ามีความหมายมากกว่าการเพิ่มหน่วยงานใหม่เข้าไปในโครงสร้าง เนื่องจากเป็นความพยายามสร้าง "กลไกใหม่" เพื่อตอบคำถามเก่าของการศึกษาในบริบทที่เปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง มหาวิทยาลัยจะก้าวข้ามพันธกิจการผลิตบัณฑิตไปสู่บทบาทที่กว้างกว่านั้นได้อย่างไร?
ยุคที่ความรู้ไม่ได้ถูกผูกขาดอยู่ภายในรั้วมหาวิทยาลัยอีกต่อไป สถาบันการศึกษาจำเป็นต้องยกระดับตัวเองให้เป็นทั้ง "ศูนย์ความคิด" (Think Tank) และ "ผู้ขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลง" (Action-Oriented Institution) ไปพร้อมกัน
โครงสร้างของสถาบันศิโรจน์ผลพันธินออกแบบมาในทิศทางดังกล่าว โดยมีสถานะเป็นหน่วยงานอิสระภายใต้การกำกับของอธิการบดีหรือผู้ที่อธิการบดีมอบหมาย พร้อมคณะกรรมการอำนวยการจากผู้ทรงคุณวุฒิทั้งภายในและภายนอก ซึ่งเป็นการสะท้อนแนวคิด "ธรรมาภิบาล" ที่ต้องการความคล่องตัวควบคู่กับความรับผิดชอบ
ภายในระยะเวลาเพียง 1 ปี สถาบันได้ผลิตผลงานรวม 52 ผลงาน ตัวเลขเหล่านี้อาจมองว่าเป็นความสำเร็จเชิงปริมาณ แต่เมื่อพิจารณาให้ลึกลงไป จะเห็น "ทิศทาง" ที่กำลังวางรากฐานอย่างมีนัยสำคัญ
ด้านการสร้างองค์ความรู้ สถาบันได้พัฒนา "Sirote's Model for University Quality Integration" ซึ่งพยายามรวมพันธกิจของมหาวิทยาลัยทั้งการเรียนการสอน การวิจัย และการบริการวิชาการ เข้าไว้ในกรอบเดียวกัน สาระสำคัญของโมเดลนี้อยู่ที่คำถามว่า "คุณภาพของมหาวิทยาลัย" ควรถูกวัดด้วยอะไร ในยุคที่โลกให้คุณค่ากับ "ผลกระทบ" มากกว่า "ผลผลิต" และตัวชี้วัดแบบเดิมไม่พออีกต่อไป
ด้านข้อมูลเชิงนโยบาย การสำรวจความคิดเห็นของประชาชนต่อมหาวิทยาลัยไทยและการศึกษาพิเศษ สะท้อนให้เห็นสิ่งที่อุดมศึกษาไทยมองข้ามคือ "ช่องว่างระหว่างสิ่งที่ทำกับสิ่งที่สังคมต้องการ" คุณค่าของข้อมูลนี้ไม่ได้อยู่ที่ตัวเลข แต่อยู่ที่การเป็น "เสียงของสังคม" ที่สามารถนำไปสู่การทบทวนทิศทางอุดมศึกษาในภาพรวม และในระยะยาวอาจกลายเป็นฐานสำคัญของการกำหนดนโยบายระดับชาติ
ด้านการเชื่อมโยงทางวิชาการ (เครือข่าย) การจัดเวทีทั้งในระดับชาติและนานาชาติ รวมถึงการพัฒนาวารสารวิชาการตามมาตรฐานสากล เป็นการยืนยันหลักการสำคัญว่าความรู้จะมีความหมายก็ต่อเมื่อถูกแลกเปลี่ยนและตั้งคำถาม มหาวิทยาลัยที่ปิดตัวเองจากโลกภายนอกไม่อาจสร้างนวัตกรรม และยุคที่องค์ความรู้ผลิตง่ายและเคลื่อนที่รวดเร็ว ความสามารถในการ "เชื่อมต่อ" ย่อมสำคัญไม่แพ้ความสามารถในการ "สร้าง"
อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จในรอบปีแรกเป็น "หลักฐาน" ว่ากลไกนี้สามารถเริ่มทำงานได้ก็จริง แต่ต้องมองถึงโจทย์สำคัญที่ตามมาก็คือ สถาบันจะรักษาคุณภาพอย่างต่อเนื่องและแปลงองค์ความรู้ให้กลายเป็น "ผลกระทบเชิงสังคม" ที่จับต้องได้จริงมากน้อยเพียงใด
บริบทที่อุดมศึกษากำลังเผชิญแรงกดดันจากการแข่งขันระดับโลก การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี และความคาดหวังของสังคมที่สูงขึ้นทุกวัน การมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่เชื่อมความรู้กับนโยบาย และเชื่อมมหาวิทยาลัยกับสังคม คงไม่ใช่ทางเลือก แต่กลายเป็นความจำเป็น คำถามต้องมองข้ามหรือไม่ใช่ว่า "สถาบันทำอะไรไปแล้ว" แต่คือ "สถาบันจะทำให้เกิดอะไรต่อไป" นับว่าสำคัญกว่า
สิ่งที่จะพิสูจน์คุณค่าของสถาบันระยะยาว คือความสามารถในการสร้าง "คนรุ่นใหม่" ที่ไม่ได้แค่รับความรู้ แต่พร้อมนำความรู้ไปเสร้างการปลี่ยนแปลงให้สังคม เพราะกลไกใดก็ตามที่ไม่สามารถส่งต่อแนวคิดและพลังขับเคลื่อนไปสู่คนรุ่นถัดไปได้ ย่อมไม่อาจเรียกตัวเองว่าสถาบันการศึกษาได้อย่างเต็มความหมาย
เพราะในที่สุดแล้ว คุณค่าแท้จริงของมหาวิทยาลัยคงไม่ได้ตัดสินจากสิ่งที่ผลิต แต่จาก "การเปลี่ยนแปลง"
ที่สร้างขึ้น และหากสถาบันศิโรจน์ผลพันธินสามารถทำให้การเปลี่ยนแปลงนั้นเกิดขึ้นจริง บทบาทของสถาบันจะกลายเป็น "ต้นแบบ" ของกลไกใหม่ในอุดมศึกษา ซึ่งอาจเป็นคำตอบที่ระบบการศึกษากำลังค้นหาอยู่ก็เป็นได้