ดร.วาสนา จักรแก้ว คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ผศ.สร้อย ไชยเดช โรงเรียนกฎหมายและการเมือง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต อาจารย์สรัฐ ฤทธิ์รณศักดิ์ โรงเรียนการท่องเที่ยวและการบริการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง "AI ควอนตัมเปลี่ยนโลก แล้วศีลธรรมจะเปลี่ยนตามหรือไม่?" ความว่า การปฏิวัติเทคโนโลยีในศตวรรษที่ 21 กำลังเคลื่อนเข้าสู่จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ จากยุคของปัญญาประดิษฐ์ สู่ยุคที่ AI ที่ผสานศักยภาพกับคอมพิวเตอร์ควอนตัม (Quantum Computing) หรือที่เรียกว่า Quantum AI ซึ่งมีศักยภาพในการประมวลผลข้อมูลที่ซับซ้อนมหาศาลภายในเวลาอันสั้น เกินขีดความสามารถของระบบคอมพิวเตอร์แบบดั้งเดิม ที่กำลังเปลี่ยนโครงสร้างของสังคม การเมือง การศึกษา ระบบเศรษฐกิจ ตลอดจนวิธีคิดและวิธีตัดสินใจของมนุษย์อย่างลึกซึ้ง AI ควอนตัมจะทำอะไรได้บ้าง เมื่อเครื่องจักรสามารถเรียนรู้ คาดการณ์ และตัดสินใจแทนมนุษย์ได้มากขึ้น ศีลธรรมของมนุษย์จะยังคงเป็นหลักในการกำกับเทคโนโลยี หรือเทคโนโลยีจะกลายเป็นผู้กำหนดกรอบศีลธรรมใหม่ของสังคม
AI ในปัจจุบันสามารถวิเคราะห์ข้อมูลจำนวนมหาศาล สร้างภาษา เขียนโปรแกรม วินิจฉัยโรค และสนับสนุนการตัดสินใจในหลายสาขา แต่ยังมีข้อจำกัดด้านเวลาและกำลังประมวลผล โดยเฉพาะปัญหาที่มีตัวแปรจำนวนมหาศาล Quantum AI จะเปลี่ยนข้อจำกัดเหล่านี้ เพราะคอมพิวเตอร์ควอนตัมใช้หลักการซ้อนทับของสถานะ (Superposition) และการพัวพันเชิงควอนตัม (Entanglement) ทำให้สามารถประมวลผลความเป็นไปได้จำนวนมหาศาลพร้อมกัน ส่งผลให้การค้นหาคำตอบ การจำลองโมเลกุล การออกแบบยา การพยากรณ์สภาพภูมิอากาศ การเพิ่มประสิทธิภาพโลจิสติกส์ หรือการวิเคราะห์ข้อมูลขนาดใหญ่ก้าวกระโดดอย่างไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน สามารถถอดรหัสข้อมูลที่ระบบความมั่นคงของโลกใช้อยู่ในปัจจุบัน สร้างอาวุธไซเบอร์ที่ซับซ้อน หรือพัฒนาระบบเฝ้าระวังที่สามารถติดตามพฤติกรรมของประชาชนได้อย่างละเอียด หากไม่มีกรอบจริยธรรมและธรรมาภิบาลที่เหมาะสม
ทุกครั้งที่เกิดการปฏิวัติเทคโนโลยี กฎหมายและจริยธรรมมักพัฒนาตามหลังเสมอ ตั้งแต่การปฏิวัติอุตสาหกรรม อินเทอร์เน็ต สื่อสังคมออนไลน์ จนถึง AI ปัจจุบัน AI สามารถสร้างข้อความ ภาพ เสียง และวิดีโอที่แยกไม่ออกจากของจริง ส่งผลให้เกิดคำถามใหม่เกี่ยวกับความจริง ความรับผิดชอบ ความเป็นเจ้าของ และความน่าเชื่อถือของข้อมูล เมื่อ Quantum AI มีศักยภาพสูงขึ้น ปัญหาเหล่านี้จะทวีความซับซ้อนมากขึ้นอีกหลายเท่าความท้าทายสำคัญของโลกจึงไม่ใช่ "การสร้าง AI ที่ฉลาดที่สุด" หากแต่เป็น "การสร้าง AI ที่มีความรับผิดชอบที่สุด" ศีลธรรมมิได้อยู่ที่กฎเกณฑ์หรือผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับการสร้าง "บุคลิกแห่งคุณธรรม" ของผู้กระทำ หากนักพัฒนา AI ขาดความซื่อสัตย์ ความรับผิดชอบ และความยุติธรรม ต่อให้ระบบมีประสิทธิภาพเพียงใด ก็อาจสร้างผลเสียต่อสังคมได้
มนุษย์ทุกคนมีศักดิ์ศรีในตัวเอง และไม่ควรถูกใช้เป็นเพียงเครื่องมือ หาก Quantum AI ถูกนำมาใช้เพื่อเฝ้าระวัง ควบคุม หรือจัดอันดับคุณค่าของประชาชนโดยไม่เคารพสิทธิและเสรีภาพ ย่อมขัดต่อหลักศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ พุทธศาสนาไม่ได้ตัดสินความดีจากกฎตายตัวหรือผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว แต่เน้น "เจตนา" และ "ปัญญา" AI สามารถคำนวณได้รวดเร็ว แต่ยังไม่สามารถมีเมตตา กรุณา หรือความสำนึกผิด ปัญญาประดิษฐ์อาจเลียนแบบการตัดสินใจของมนุษย์ได้ แต่ยังไม่สามารถพัฒนาปัญญาภายในที่เกิดจากการรู้เท่าทันตนเอง นี่คือความแตกต่างพื้นฐานระหว่าง Artificial Intelligence กับ Moral Wisdom ซึ่ง AI ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือทางเศรษฐกิจ แต่กำลังกลายเป็นเครื่องมือทางการเมือง รัฐบาลทั่วโลกกำลังแข่งขันกันพัฒนา AI เพื่อเสริมสร้างอำนาจทางเศรษฐกิจ ความมั่นคง และอิทธิพลระหว่างประเทศ คำถามสำคัญ คือ ใครจะกำหนดกติกาของ AI หากกฎหมายล้าหลังเทคโนโลยี การตัดสินใจของอัลกอริทึมอาจกลายเป็นอำนาจที่ประชาชนไม่สามารถตรวจสอบได้
ศีลธรรมของสังคมย่อมเปลี่ยนแปลงตามบริบททางประวัติศาสตร์ แต่หลักการพื้นฐานบางประการ เช่น ความยุติธรรม ความรับผิดชอบ ความซื่อสัตย์ และการเคารพศักดิ์ศรีของมนุษย์ ไม่ควรถูกแทนที่ด้วยอัลกอริทึมหรือประสิทธิภาพทางเทคนิค หากโลกในอนาคตวัดทุกสิ่งด้วยข้อมูล ประสิทธิภาพ และผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว เราอาจได้เทคโนโลยีที่ฉลาดที่สุด แต่สูญเสียความเป็นมนุษย์ไปทีละน้อย จริยศาสตร์ในศตวรรษที่ 21 จึงไม่ควรยึดติดกับกรอบคิดแบบสุดโต่ง ไม่ว่าจะเป็นการยึดกฎเกณฑ์อย่างแข็งตัว หรือการวัดทุกอย่างด้วยผลลัพธ์เพียงด้านเดียว
Quantum Ethics จึงควรเป็นจริยศาสตร์ที่ควรผสานด้วย คุณธรรม เหตุผล ผลกระทบ ความเมตตา ความรับผิดชอบต่อมนุษยชาติ การตระหนักรู้ถึงความไม่แน่นอน เพื่อให้มนุษย์สามารถกำกับเทคโนโลยีได้อย่างสมดุล
AI ควอนตัมจะเปลี่ยนโลกอย่างแน่นอน แต่สิ่งที่ไม่แน่นอนคือ มนุษย์จะเลือกใช้เทคโนโลยีดังกล่าวเพื่อสร้างสันติภาพหรือสร้างความเหลื่อมล้ำ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตหรือเพื่อควบคุมผู้คน "AI ควอนตัมจะฉลาดเพียงใด" แต่ "มนุษย์จะมีปัญญาและคุณธรรมเพียงพอที่จะกำกับ AI ควอนตัมหรือไม่" ศีลธรรมไม่จำเป็นต้องเปลี่ยนตามเทคโนโลยี แต่ต้องพัฒนาให้ลุ่มลึกและร่วมสมัยยิ่งขึ้น เพื่อทำหน้าที่เป็นเข็มทิศนำทางนวัตกรรม ไม่ใช่ปล่อยให้นวัตกรรมเป็นผู้กำหนดทิศทางของศีลธรรม ในโลกที่ AI ควอนตัมกำลังขยายขอบเขตของสิ่งที่เป็นไปได้ คุณธรรม ปัญญา และความรับผิดชอบของมนุษย์ จึงไม่ใช่อุปสรรคต่อความก้าวหน้า แต่เป็นเงื่อนไขสำคัญที่สุดที่จะทำให้ความก้าวหน้านั้นนำไปสู่อนาคตที่ยั่งยืน เป็นธรรม และยังคงรักษาความหมายของ "ความเป็นมนุษย์" ไว้ได้อย่างสมบูรณ์