กระแสคลื่นลมที่ผันผวนของสมรภูมิการค้าระหว่างประเทศจากการขยับยุทธศาสตร์ของสหรัฐอเมริกาในการเตรียมบังคับใช้มาตรา 301 (Section 301) กำลังกลายเป็นโจทย์หินข้อใหม่ที่ท้าทายรัฐบาลไทยอย่างยิ่ง จากถ้อยแถลงของ นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ ได้ฉายภาพชัดเจนว่า ไทยกำลังเผชิญหน้ากับ "จุดเปลี่ยน" สำคัญ ซึ่งผลลัพธ์ของการเจรจาข้อตกลง Agreement of Reciprocal Trade (ART) จะเป็นตัวกำหนดว่า อนาคตการส่งออกของไทยไปสหรัฐฯ จะเดินหน้าต่อด้วยโครงสร้างภาษีที่ผ่อนปรน 19% หรือจะต้องทรุดฮวบจากกำแพงภาษีที่อาจสูงลิ่วถึง 36%
หากพิจารณาอย่างลึกซึ้ง การเปลี่ยนผ่านกลไกทางกฎหมายของสหรัฐฯ จากเดิมที่ใช้กฎหมายอำนาจพิเศษของประธานาธิบดี (IEEPA) มาสู่มาตรา 122 และลงเอยที่มาตรา 301 ในปัจจุบัน ไม่ใช่เพียงแค่การเปลี่ยนชื่อกฎหมาย แต่เป็นกลยุทธ์ปรับเปลี่ยน "กระบวนท่า" ของสหรัฐฯ ในการกดดันคู่ค้า
มาตรา 301 เปิดช่องให้เกิดกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (Public Hearing) ซึ่งกลายเป็น "ดาบสองคม" ในด้านหนึ่ง สร้างความยืดหยุ่นและให้เวลาไทยในการจัดเตรียมข้อมูลเพื่อแก้ต่าง แต่อีกด้านหนึ่ง ข้อหาที่ไทยถูกไต่สวนในครั้งนี้ ทั้งประเด็น "แรงงานบังคับ" (Forced Labor) และ "กำลังการผลิตส่วนเกิน" (Overcapacity) ล้วนเป็นประเด็นที่มีมิติทางการเมืองและภูมิรัฐศาสตร์ (Geopolitics) ซ่อนอยู่เบื้องหลังอย่างแยกไม่ออก
ในด่านแรกว่าด้วยเรื่อง "แรงงานบังคับ" แม้ผลการไต่สวนเบื้องต้นจะระบุอัตราภาษีของไทยไว้ที่ 12.5% (ซึ่งสูงกว่ากลุ่มประเทศที่ลงนาม ART ไปแล้วที่ได้ 10%) แต่ประเด็นนี้สะท้อนให้เห็นถึง "ช่องว่างทางกฎหมาย" ภายในของไทยอย่างเด่นชัด ปัจจุบันไทยมีกฎหมายควบคุมการใช้แรงงานในประเทศ แต่ยังไม่มีกฎหมายที่ "ห้ามนำเข้า" สินค้าที่มาจากกระบวนการแรงงานบังคับ
ยุทธศาสตร์ที่กระทรวงพาณิชย์ร่วมกับกระทรวงยุติธรรมในการเร่งผลักดันร่างกฎหมายการตรวจสอบสิทธิมนุษยชนอย่างรอบด้าน (HRDD) เข้าสู่สภา จึงเป็นก้าวสำคัญที่ไม่ใช่แค่การทำเพื่อ "เอาใจ" สหรัฐฯ แต่เป็นการยกระดับมาตรฐานธรรมาภิบาลและ ESG (Environment, Social, Governance) ของภาคอุตสาหกรรมไทยให้สอดคล้องกับระเบียบโลกใหม่ เพื่อใช้เป็นเกราะกำบังทางการค้าในระยะยาว
ขณะที่ด่านที่สองอย่าง "กำลังการผลิตส่วนเกิน" ถือเป็นระเบิดเวลาที่เปราะบางที่สุด สหรัฐฯ กำลังเพ่งเล็งอุตสาหกรรมยานยนต์ ชิ้นส่วนยานยนต์ และยางรถยนต์ของไทย ซึ่งล้วนเป็นกลุ่มอุตสาหกรรมที่ทุนจีนหลั่งไหลเข้ามาปักหมุดลงทุนในช่วงหลายปีที่ผ่านมา แม้ทีมไทยจะนำตัวเลขสถิติเชิงประจักษ์ไปชี้แจงว่า อัตราการใช้กำลังการผลิต (Capacity Utilization) ของไทยอยู่ในระดับสูงถึง 75-95% ซึ่งห่างไกลจากเกณฑ์ 60% ที่สหรัฐฯ ตั้งข้อสงสัย แต่ในความเป็นจริง ข้อหานี้เป็นเพียง "ฉากหน้า" ของความระแวงว่าไทยกำลังกลายเป็น "ประตูหลัง" ให้สินค้าจีนสวมสิทธิ์สัญชาติไทยเพื่อหลบเลี่ยงภาษี (Circumvention)
การเจรจาในมิตินี้จึงต้องอาศัยชั้นเชิงทางการทูตที่สูงมาก ไทยต้องพิสูจน์ให้เห็นว่าเราคือห่วงโซ่อุปทานที่เป็นอิสระ มีการสร้างมูลค่าเพิ่มในประเทศ (Local Content) จริง และสายสัมพันธ์ไทย-สหรัฐฯ นั้นตั้งอยู่บนพื้นฐานของการเป็น "หุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์" ที่เกื้อกูลกัน ไม่ใช่เป็นเพียงทางผ่านของทุนข้ามชาติ
ทางรอดของไทยในการฝ่าวิกฤตภาษีครั้งนี้ จึงขึ้นอยู่กับยุทธศาสตร์ 4 ด้านที่รองนายกฯ ศุภจี ได้วางหมุดหมายไว้ โดยเฉพาะการเร่งปิดดีลข้อตกลง ART และการทบทวน Joint Statement เพื่อปรับเป้าหมายการนำเข้าสินค้าจากสหรัฐฯ ให้ยืดหยุ่นตามความจริง เช่น การแบ่งระยะการซื้อสินค้าเกษตร หรือปรับลดจำนวนเครื่องบิน อย่างไรก็ตาม ความท้าทายสูงสุดของรัฐบาลไทยไม่ได้อยู่ที่การต่อรองบนโต๊ะเจรจากับสหรัฐฯ เท่านั้น แต่อยู่ที่การบริหารจัดการ "เส้นแดง" (Red Line) ภายในประเทศ
ความต่างของไทยกับประเทศเพื่อนบ้านอย่างมาเลเซียหรืออินโดนีเซีย คือภาคประชาสังคมและกลุ่มเกษตรกรของไทยมีความตื่นตัวและมีแรงขับเคลื่อนทางการเมืองสูง การยอมโอนอ่อนผ่อนตามข้อเรียกร้องของสหรัฐฯ มากเกินไป เพื่อแลกกับการรักษาตัวเลขภาษี 19% อาจกลายเป็นการเปิดประตูให้สินค้าเกษตรราคาถูกจากสหรัฐฯ เข้ามาทุบซ้ำเติมเกษตรกรไทย จนนำไปสู่แรงต้านและการเมืองบนท้องถนนที่รัฐบาลไม่อาจควบคุมได้ ยุทธศาสตร์การเจรจาของไทยต่อจากนี้จึงต้องเป็นไปอย่างรัดกุม รัฐบาลต้องแสดงจุดยืนที่แข็งแกร่งว่า จะไม่ยอมก้าวข้ามเส้นแดงที่เป็นผลประโยชน์หลักของชาติเด็ดขาด
ปลายทางของเกมภาษีมาตรา 301 ในครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงแค่เรื่องของตัวเลขเปอร์เซ็นต์ภาษีที่จะเพิ่มขึ้นหรือลดลง แต่เป็นแบบทดสอบครั้งสำคัญของประเทศไทยในการจัดวางตำแหน่งแห่งที่ (Positioning) ท่ามกลางการแบ่งขั้วเศรษฐกิจโลก รัฐบาลต้องใช้จังหวะเวลานี้แปรเปลี่ยนแรงกดดันภายนอกให้กลายเป็นแรงขับเคลื่อนในการปฏิรูปกฎหมายแรงงานและการยกระดับห่วงโซ่อุปทานในประเทศ เพื่อให้มั่นใจว่า ไม่ว่าผลการประกาศของ USTR จะออกมาในทิศทางใด ภาคการส่งออกและโครงสร้างเศรษฐกิจของไทยจะยังคงมีภูมิคุ้มกันที่แข็งแกร่งและเติบโตได้อย่างยั่งยืนในอนาคต
#มาตรา301 #ภาษีสหรัฐ #ส่งออกไทย #ศุภจีสุธรรมพันธุ์ #กระทรวงพาณิชย์ #ข้อตกลงART #แรงงานบังคับ #กำลังการผลิตส่วนเกิน #เศรษฐกิจระหว่างประเทศ #สงครามการค้า #ข่าวเศรษฐกิจ #siamrathonline