“ทุนมนุษย์” ในยุคควอนตัม

นางสาวนันท์ธิญา ศฤงค์สวัสดิ์ ผู้อำนวยการศูนย์พัฒนาทุนมนุษย์ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ดร.นงค์ลักษณ์ โชติวิทยธานินทร์ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง “ทุนมนุษย์” ในยุคควอนตัม ความว่า โลกกำลังเข้าสู่ช่วงเวลาแห่งการเปลี่ยนแปลงแบบก้าวกระโดด ปัญญาประดิษฐ์ ควอนตัมคอมพิวติง ชีววิทยาสังเคราะห์ และระบบดิจิทัลอัจฉริยะ กำลังปรับโฉมเศรษฐกิจ สังคม และวิถีชีวิตในเวลาอันสั้น ความรู้ที่เคยใช้งานได้นานหลายสิบปีอาจล้าสมัยภายในไม่กี่ปี อาชีพจำนวนมากถูกแทนที่ด้วยระบบอัตโนมัติ ขณะที่อาชีพใหม่เกิดขึ้นต่อเนื่อง

เมื่อเทคโนโลยีก้าวไปไกล มนุษย์จะต้องพัฒนาตนเองอย่างไร? เพื่ออยู่ร่วมกับการเปลี่ยนแปลงที่พุ่งเข้าใส่อย่างรวดเร็วและไม่หยุดหย่อน!!!

ความมั่งคั่งของชาติขึ้นอยู่กับคุณภาพของคนเป็นสำคัญ ประเทศที่พัฒนาคนให้มีความรู้ ทักษะ และความสามารถในการปรับตัว ย่อมมีความได้เปรียบในการแข่งขันและสร้างความยั่งยืนในระยะยาว การพัฒนาทุนมนุษย์กลายเป็นวาระแห่งอนาคตของทุกประเทศ โดยทุนมนุษย์ในสถานการณ์ใหม่ หมายถึง จำนวนแรงงาน ระดับการศึกษา และครอบคลุมถึงความรู้ ทักษะ สมรรถนะ คุณค่า และทัศนคติที่ช่วยให้บุคคลสร้างคุณค่าแก่ตนเอง องค์กร และสังคมได้อย่างต่อเนื่อง

ทักษะสำคัญประการแรกในยุค Quantum คือความฉลาดรู้ด้านดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ บุคคลในทุกสาขาอาชีพจำเป็นต้องเข้าใจหลักการทำงานของข้อมูล เทคโนโลยีดิจิทัล และ AI เพื่อใช้เครื่องมือเหล่านี้เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน วิเคราะห์ข้อมูล และตัดสินใจได้อย่างเหมาะสม ความสามารถนี้เป็นทักษะพื้นฐานของพลเมืองในศตวรรษที่ 21

ทักษะประการที่สอง คือความสามารถในการเรียนรู้และปรับตัวอย่างรวดเร็ว เมื่อความรู้และเทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา บุคคลไม่สามารถพึ่งพาความรู้ที่ได้รับจากระบบการศึกษาเพียงครั้งเดียวตลอดชีวิตได้อีกต่อไป การเรียนรู้ตลอดชีวิต การแสวงหาความรู้ใหม่ และการพัฒนาทักษะต่อเนื่อง คือปัจจัยสำคัญของความสำเร็จในโลกอนาคต ผู้ที่เรียนรู้ได้เร็วมีความได้เปรียบมากกว่าผู้ที่มีความรู้มากแต่ปรับตัวไม่ได้

ทักษะประการที่สาม คือการคิดเชิงวิพากษ์และความคิดสร้างสรรค์ แม้ AI สามารถวิเคราะห์ข้อมูลและสร้างเนื้อหาได้รวดเร็ว การตั้งคำถาม การมองเห็นความเชื่อมโยงของปัญหา การคิดค้นแนวทางใหม่ และการตัดสินใจบนพื้นฐานของจริยธรรม ยังคงเป็นบทบาทของมนุษย์ การพัฒนาความคิดเชิงวิพากษ์และความคิดสร้างสรรค์เป็นการเสริมศักยภาพที่ช่วยให้มนุษย์ทำงานร่วมกับเทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิผล

ทักษะประการที่สี่ คือทักษะความเป็นมนุษย์ ได้แก่ การสื่อสาร การทำงานร่วมกับผู้อื่น ภาวะผู้นำ ความฉลาดทางอารมณ์ และความเข้าอกเข้าใจผู้อื่น เมื่อเทคโนโลยีมีความสามารถมากขึ้น คุณค่าของทักษะเหล่านี้ยิ่งเพิ่มสูงขึ้น เพราะเป็นปัจจัยในการสร้างความไว้วางใจ การประสานความร่วมมือ และการขับเคลื่อนองค์กรหรือสังคมให้ก้าวไปข้างหน้า

ระบบการศึกษาที่มุ่งถ่ายทอดความรู้ไม่เพียงพอต่อการพัฒนาทุนมนุษย์ในยุค Quantum การเรียนรู้ควรมุ่งสร้างศักยภาพการแก้ปัญหา การคิดวิเคราะห์ การทำงานร่วมกัน และการประยุกต์ใช้ความรู้ในสถานการณ์จริง แนวทางการเรียนรู้ที่เน้นการลงมือปฏิบัติ การเรียนรู้จากปัญหา และการพัฒนาต่อเนื่อง ช่วยให้ผู้เรียนรับมือกับความท้าทายของโลกอนาคตได้ดีกว่าการเรียนรู้แบบท่องจำ

นอกเหนือจากทักษะและความรู้ โลกยุคใหม่ยังต้องการกรอบความคิดรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า Quantum Mindset ซึ่งเป็นแนวคิดที่ยอมรับความไม่แน่นอน ความซับซ้อน และความเป็นไปได้หลากหลายของโลก การเปลี่ยนแปลงในปัจจุบันไม่ได้ดำเนินไปแบบเส้นตรง แต่เกิดจากปัจจัยจำนวนมากที่เชื่อมโยงกัน ผู้ที่มี Quantum Mindset เปิดรับมุมมองใหม่ กล้าทดลอง เรียนรู้จากความล้มเหลว ปรับตัวตามสถานการณ์ และมองเห็นโอกาสท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง คุณลักษณะดังกล่าวเป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ การทำงาน และการดำรงชีวิตในอนาคต

เมื่อพิจารณาในระดับองค์กร การลงทุนพัฒนาทุนมนุษย์ควรเป็นกระบวนการต่อเนื่องมากกว่ากิจกรรมฝึกอบรมเป็น ครั้งคราว องค์กรที่ออกแบบเส้นทางการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับทิศทางธุรกิจ เปิดพื้นที่ให้บุคลากรทดลองและรับผิดชอบงานใหม่ และวัดผลการพัฒนาด้วยตัวชี้วัดที่จับต้องได้ จะสามารถแปลงศักยภาพของคนให้เป็นความได้เปรียบ ในทางกลับกันการฝึกอบรมที่ขาดความเชื่อมโยงกับงานประจำวัน มีแนวโน้มสร้างความรู้ที่ไม่ถูกนำไปใช้และสูญสลายไปตามเวลา

ในระดับนโยบายสาธารณะ การพัฒนาทุนมนุษย์ต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ สถานศึกษา และภาคเอกชน เพื่อออกแบบหลักสูตรและระบบสนับสนุนที่ตอบสนองความต้องการของตลาดแรงงานที่เปลี่ยนแปลงเร็ว การลงทุนในระบบการศึกษาขั้นพื้นฐานควบคู่กับการสร้างกลไกเรียนรู้ตลอดชีวิตสำหรับแรงงานวัยทำงาน จะช่วยลดความเหลื่อมล้ำของโอกาสและกระจายผลประโยชน์จากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีให้ครอบคลุมประชากรกลุ่มต่าง ๆ มากขึ้น

โลกกำลังก้าวเข้าสู่ยุคของเทคโนโลยีอัจฉริยะและการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว แต่ปัจจัยที่กำหนดความสามารถในการแข่งขันและความยั่งยืนของประเทศยังคงเป็น “คน” เทคโนโลยีอาจสร้างความได้เปรียบในระยะสั้น ทุนมนุษย์คือรากฐานของการพัฒนาในระยะยาว ภารกิจของทุกภาคส่วนต้องอยู่ที่การสร้างคนที่พร้อมเรียนรู้ ปรับตัว คิดสร้างสรรค์ และมี Quantum Mindset เพื่อเติบโตไปพร้อมกับโลกแห่งอนาคตที่เปลี่ยนแปลงไม่หยุดนิ่ง