ปมดราม่ารื้อถอน “ภาพประติมากรรมดินเผานูนต่ำ” ศิลปะเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน ข้างศาลหลักเมืองโคราช หลังสังคมออนไลน์ตั้งคำถามถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรม ขณะที่ผู้เชี่ยวชาญลงพื้นที่ควบคุมการถอดชิ้นงานอย่างระมัดระวัง เตรียมบูรณะและจัดเก็บ ก่อนพิจารณานำกลับมาติดตั้งใหม่ตามหลักวิชาการ
กรณีคณะกรรมการวัดพระนารายณ์มหาราช วรวิหาร หรือวัดกลางนครโคราช ร่วมกับเทศบาลนคร (ทน.) นครราชสีมา ได้รื้อถอน “ภาพประติมากรรมดินเผานูนต่ำ” ศิลปะเครื่องปั้นดินเผาด่านเกวียน วัสดุธรรมชาติที่สะท้อนถึงความผูกพันกับภูมิปัญญาดั้งเดิม สีส้มอิฐของดินช่วยขับเน้นอารมณ์ความรู้สึกที่ทรงพลัง ดุดันและอบอุ่นในคราวเดียวกัน สื่อภาพแบ่งออกเป็น 2 ส่วนหลัก คือ วีรกรรมประวัติศาสตร์ถ่ายทอดเหตุการณ์การสู้รบที่ทุ่งสัมฤทธิ์ นำโดยท้าวสุรนารี (คุณหญิงโม) และนางสาวบุญเหลือ ร่วมกับวีรชนชาวโคราชและวิถีชีวิตชาวนครราชสีมาในอดีต ภาพมีความเคลื่อนไหวของกลุ่มคนและอาวุธที่เด่นชัดด้วยเทคนิคนูนต่ำตัดสลับความตื้นลึกอย่างมีมิติ นำมาประสานเข้ากับอัตลักษณ์และจิตวิญญาณของท้องถิ่นโคราชได้อย่างลงตัว ติดอยู่ผนังอาคารพาณิชย์หรือตึกแถวบริเวณด้านทิศตะวันออกของ "ศาลหลักเมือง" ริม ถ.จอมพล เขต ทน.นครราชสีมา ก่อนจะเข้ารื้อถอนอาคารพาณิชย์รวม 7 คูหา เพื่อปรับปรุงภูมิทัศน์ของวัดให้มีความเหมาะสมและขยายพื้นที่ศาลหลักเมืองให้กว้างขวางมากขึ้น ได้ดำเนินการตั้งแต่วันที่ 1 สิหาคม ที่ผ่านมา
ต่อมาในสังคมออนไลน์ได้เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์หลากหลายทรรศนะในแง่มุมและคุณค่าทางประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมมีทั้งเชิงบวกและลบ เช่น แหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น,รวมถึงตำนานของตึกแถวยุค 80-90 หรือกว่า 40 ปี บริเวณดังกล่าวเป็นแหล่งค้าขายปลีก-ส่ง ใหญ่ที่สุดในภาคอีสานและคำตอบสุดท้ายรื้อแล้วสร้างใหม่เป็นลานจอดรถด้วยข้ออ้างอำนวยความสะดวกการเดินทางมากราบไหว้สักการะศาลหลักเมือง ถือว่าไม่รู้เท่าทันการพัฒนาเมืองเก่ารวมทั้งแง่มุม การรื้อขยายให้พื้นที่ให้กว้างขวาง ส่วนดินเผาสลักนูนเอามาติดตั้งใหม่ได้,เห็นควรปรับปรุงอย่างยิ่ง,ได้อย่างเสียงอย่าง ปรับปรุงภูมิทัศน์เป็นสิ่งที่ควรทำมานานแล้ว,รื้ออกไปถึงประตูวัดจะดีมาก,ที่ดินของวัดควรมาใช้ประโยชน์ส่วนรวม ฯ
เมื่อวันที่ 6 สิงหาคม นายสุวัฒน์ หรือเฮียสู จึงวิวัฒนาภรณ์ ประธานกรรมการกลุ่มคิงส์ยนต์ ผู้แทนจำหน่ายรถยนต์อีซุซุใน จ.นครราชสีมา นักธุรกิจและนักบุญเมืองโคราช ในฐานะประธานกรรมการศาลหลักเมือง พร้อมนายชัยศิริ หลวงแนม อาจารย์ประจำคณะเทคโนโลยีอุตสาหกรรม สาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (เทคโนโลยีเซรามิกส์) มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา ผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับเครื่องปั้น ได้เดินทางมาตรวจเยี่ยมคนงานที่กำลังรื้อถอนงานประติมากรรมดินเผานูนต่ำออกจากผนังอาคารพาณิชย์ด้วยความระมัดระวัง
นายชัยศิริ เปิดเผยว่า แต่ละชิ้นงานมีความหนาบางไม่เท่ากันขึ้นอยู่กับความนูนที่สื่อถึงเรื่องราว วิธีการเอาเนื้อปูนออกอย่างประณีต จากนั้นคัดแยกชิ้นงานที่มีตัวเลขกำกับไว้ รวมทั้งบูรณะซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอตามอายุการใช้งานแล้วห่อพลาสติกป้องกันความชื้นนำมาเก็บรักษาไว้ รอนำมาติดตั้งใหม่ตามหลักวิชาการ เพื่อไม่ส่งผลกระทบทั้งในเรื่องสัดส่วนกายวิภาค ความสมจริงและการจัดวางองค์ประกอบศิลป์
นายสุวัจน์ กล่าวว่า คณะกรรมการศาลเจ้าได้ขออนุญาตทางวัด เพื่อดำเนินการปรับปรุงภูมิทัศน์ศาลหลักเมือง เดิมเสาหลักเมืองเป็นไม้และศาลเจ้าพ่อหลักเมืองอยู่ ด้านหลัง ถือมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ 2 อย่าง รวมอยู่ในที่เดียวกัน การรื้อตึกแถว 7 คูหา ได้สิ้นสุดสัญญาเช่าตั้งแต่ปี 67 และทางวัดก็ไม่ได้เก็บค่าเช่าแต่อย่างใด ล่าสุดผู้เช่าได้ขนย้ายออก เหลือเพียง 3 คูหา อยู่ระหว่างทยอยขนย้ายออก คาดงานรื้อถอนชิ้นงานประติมากรรมแล้วเสร็จเร็วๆนี้ ส่วนตึกแถวประมาณสิ้นเดือนสิงหาคม จากนั้นมติที่ประชุมร่วมที่มีตัวแทนหน่วยงานรัฐร่วมด้วย เห็นควรจะเอาไปไว้ตรงไหนก็ค่อยว่ากันอีกที เน้นแยกเสาหลักเมืองกับศาลเจ้าพ่อหลักเมืองออกจากกันให้เป็นสัดส่วนที่เหมาะสม พร้อมปรับภูมิทัศน์พื้นที่ใช้สอยในอนาคตไม่คับแคบรวมทั้งเปิดหน้าให้เห็นพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เด่นสง่าสวยงามในทุกมิติ
ไทม์ไลน์ พ.ศ. 2506 ก่อสร้างศาลหลักเมืองแห่งใหม่ ทางราชการได้ขอใช้พื้นที่ร้านค้าของเอกชน ริม ถ.ประจักษ์และ ถ.จอมพล ซึ่งเป็นที่ดินของวัดพระนารายณ์ ฯ เพื่อขยายพื้นที่ และดำเนินการติดตั้งภาพประติมากรรมดินเผานูนต่ำ เป็นผลงานของอาจารย์สมเกียรติ เสวิกุล ศิษย์รุ่นสุดท้ายของศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี โดยได้รับการยกย่องเป็นหนึ่งในงานประติมากรรมดินเผานูนต่ำที่ทรงคุณค่าและเป็นมรดกทางศิลปวัฒนธรรมที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ และในวันที่ 20 กุมภาพันธ์ 2507 ในหลวงรัชกาลที่ 9 ทรงกรุณาโปรดเกล้าเสด็จมาเปิดศาลหลักเมืองนครราชสีมา