วันที่ 14 พฤษภาคม 2569 ที่บ้านเลขที่ 39 หมู่ 9 ตำบลทุ่งหลวง อำเภอปากท่อ จังหวัดราชบุรี บ้านของนายประจวบ เจริญวงศ์ษา อายุ 82 ปี ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อ “บ้านอนุรักษ์แย้” แหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ชื่อดังของชุมชน กำลังเผชิญปัญหาจำนวนฝูงแย้ลดลงอย่างต่อเนื่อง จากเดิมที่เคยมีมากกว่า 1,000 ตัว เหลือเพียงไม่กี่ร้อยตัวในปัจจุบันบ้านหลังดังกล่าวถือเป็นแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติที่ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวและผู้รักสัตว์ เนื่องจากมีฝูงแย้จำนวนมากอาศัยอยู่ตามธรรมชาติรอบบริเวณบ้าน โดยแย้จะออกจากรูมาหากินในช่วงต้นฤดูฝน ระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายน หลังผ่านช่วงจำศีล
นายประจวบ เปิดเผยว่า ตนเองชื่นชอบแย้มาตั้งแต่เด็ก และเริ่มเลี้ยงดูแย้อย่างจริงจังมานานกว่า 10 ปี จากช่วงแรกที่มีเพียงไม่กี่ตัว ก่อนขยายพันธุ์เพิ่มขึ้นจนมีมากกว่าพันตัว กระจายอาศัยอยู่ทั่วบริเวณบ้าน ทั้งตามกอไผ่ พื้นดิน และพื้นที่ร่มรื่นโดยรอบ
ตลอดเวลาที่ผ่านมา ตนเองคอยดูแลให้อาหารทั้งผลไม้ตามฤดูกาล รวมถึงจับแมลงเม่าช่วงฝนตกมาให้แย้กิน จนสัตว์เหล่านี้เกิดความคุ้นเคยกับคนในบ้าน บางตัวสามารถเข้าใกล้และจับตัวได้โดยไม่ตื่นกลัว
อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันจำนวนแย้เริ่มลดลง เนื่องจากพื้นที่อาศัยมีขนาดเท่าเดิม แต่ประชากรแย้เพิ่มขึ้น ทำให้บางส่วนย้ายออกไปหาพื้นที่ใหม่ อีกทั้งบริเวณใกล้เคียงมีการเลี้ยงแมว ส่งผลให้แย้บางส่วนถูกทำร้ายจนตาย
“ตอนนี้เหลือแค่ไม่กี่ร้อยตัวแล้ว ก็พยายามดูแลให้อยู่แถวบ้าน เพราะถ้าออกไปข้างนอกกลัวจะไม่ปลอดภัย เคยมีคนมาขอซื้อ แต่ไม่เคยขาย เพราะกลัวเขาจะไม่ได้เอาไปเลี้ยงจริง” นายประจวบ กล่าว
แม้ปัจจุบันจะมีชาวบ้านบางส่วนเริ่มเลี้ยงแย้เช่นกัน แต่ยังไม่มีแห่งใดที่มีจำนวนมากและอยู่ในสภาพแวดล้อมธรรมชาติเท่ากับบ้านของนายประจวบ ซึ่งกลายเป็นจุดเด่นด้านการอนุรักษ์สัตว์พื้นถิ่นของจังหวัดราชบุรี
ทั้งนี้ นายประจวบ ยืนยันว่าจะยังคงดูแลฝูงแย้ต่อไปให้นานที่สุด เพราะมองว่าเป็นความสุขทางใจ และเป็นอีกหนึ่งวิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติมาอย่างยาวนาน