กรุงเทพฯ คือหนึ่งตัวอย่างใกล้ตัวที่สะท้อนภาพรวมด้านขยะของโลก โดยมีขยะเฉลี่ยวันละประมาณ 9,000-10,000 ตัน กว่า 50% คือ "เศษอาหาร" ที่เป็นอุปสรรคในการจัดการและสร้างปัญหาในหลายมิติ เนื่องจากปนเปื้อนขยะประเภทอื่นได้ง่าย ทำให้ไม่สามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ ทั้งส่งกลิ่นเหม็นกระทบสุขภาพ ซึ่งเป็นปัญหาที่หลายเมืองทั่วโลกพบเจอและพยายามปรับเปลี่ยนวิธีบริหารจัดการ
ขณะที่ในภาพใหญ่ ขยะกำลังสร้างวิกฤตด้านสิ่งแวดล้อมระดับโลก ทั้งความเปลี่ยนแปลงทางสภาพภูมิอากาศ การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และมลพิษ ข้อมูลจากองค์การสหประชาชาติระบุว่า ปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนในแต่ละปีมหาศาลจนสามารถนำไปใส่ตู้คอนเทนเนอร์มาตรฐานวางเรียงต่อกันล้อมรอบโลกได้ถึง 25 รอบ
ซึ่งหากไม่มีการดำเนินการอย่างเร่งด่วน ปริมาณขยะเหล่านี้จะพุ่งสูงถึง 3.8 พันล้านตันต่อปีภายในปี 2050 โดยเฉพาะปัญหา "ขยะอาหาร" จากการทิ้งอาหารที่ "ยังรับประทานได้" ถึงปีละประมาณ 1 พันล้านตัน หรือคิดเป็นเกือบ 1 ใน 5 ของอาหารทั้งหมดที่มีไว้เพื่อการบริโภค ถือเป็นการสูญเสียอาหารและสิ้นเปลืองทรัพยากรอย่างเปล่าประโยชน์
ขณะที่โครงการอาหารโลกแห่งสหประชาชาติ (WFP) รายงานสถานการณ์ความมั่นคงทางอาหารโลกที่รุนแรงขึ้น โดยมีการประเมินว่าในปี 2026 จะมีผู้หิวโหยในระดับรุนแรงรวมกว่า 318 ล้านคน จากปัจจัยหลักคือ สงคราม สภาพอากาศ และเศรษฐกิจ
ขยะอาหารเหล่านี้ เป็นตัวการสำคัญในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงถึง 8-10% ของการปล่อยก๊าซทั่วโลก ซึ่งมีปริมาณมากกว่าการปล่อยก๊าซจากอุตสาหกรรมการบินเกือบ 5 เท่า
ข้อมูลที่น่าสนใจพบว่าขยะอาหารส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดขึ้นจากร้านค้า แต่เกิดจากระดับครัวเรือนสูงถึง 60% ตามมาด้วยภาคบริการอาหาร 28% และภาคการค้าปลีก 12% ซึ่งเป็นผลมาจากระบบอาหารที่ขาดประสิทธิภาพตั้งแต่กระบวนการผลิต การกระจายสินค้า ไปจนถึงการบริโภค
ทางออกสำหรับเรื่องนี้ สหประชาชาติเสนอว่า จำเป็นต้องมีการออกแบบระบบใหม่เพื่อเปลี่ยนผ่านไปสู่แนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียนที่เน้นประสิทธิภาพและความยั่งยืน ภายใต้ความร่วมมือของทุกภาคส่วนตามวาระการพัฒนาที่ยั่งยืนปี 2030 ของสหประชาชาติ เพื่อบรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDG) ข้อที่ 11 และ 12 ซึ่งมุ่งเน้นการจัดการขยะทุกรูปแบบและการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่า
โดยเฉพาะการขับเคลื่อนสู่การลดปริมาณขยะเป็นศูนย์ต้องอาศัยการทำงานร่วมกัน โดยรัฐบาลควรผลักดันนโยบายป้องกันขยะอาหารผ่านแผนการจัดการภูมิอากาศและการเกษตร พร้อมทั้งเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน
ในขณะที่ภาคธุรกิจควรกำหนดเป้าหมายการลดขยะที่วัดผลได้และนำนวัตกรรมมาใช้ในโซ่อุปทานเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ สำหรับภาคประชาชนเอง การวางแผนการซื้อ การเก็บรักษา และการปรุงอาหารอย่างมีสติ รวมถึงการสนับสนุนโครงการฟื้นฟูและแจกจ่ายอาหารส่วนเกิน ล้วนเป็นฟันเฟืองสำคัญในการเปลี่ยนทัศนคติทางสังคมให้มองว่าขยะอาหารเป็นเรื่องที่ยอมรับไม่ได้
ท้ายที่สุด อนาคตที่ยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้จริงเมื่อทุกคนร่วมใจกันปรับเปลี่ยนพฤติกรรม หันมาให้คุณค่ากับอาหารมากกว่าการทิ้งขว้าง และร่วมกันสร้างระบบอาหารหมุนเวียนเพื่อคืนความสมดุลให้กับโลก