ร้อยเอก ดร.จารุพล เรืองสุวรรณ
รองผู้อำนวยการวิทยาลัยการเมืองการปกครอง สถาบันพระปกเกล้า
ในห้วงเวลาหนึ่งเดือนที่ผ่านมา เราได้เห็นสงครามอิหร่านที่ดุเดือดและมีท่าทีว่ากำลังทวีความรุนแรง โลกกำลังเฝ้ามองความเป็นไปของสงครามครั้งนี้ ว่าจะไปต่อ...หรือมีจุดจบอย่างไร แน่นอนว่าทุกสายตากำลังจับจ้องไปที่ โดนัลด์ ทรัมป์ ไม่ใช่เพียงเพราะเขา “เริ่มสงคราม” แต่เพราะเขาอาจเป็นคนที่ “หยุดมันแบบไม่แคร์ใคร” ก็ได้เช่นกัน เพราะดูแล้วเริ่มมี “สัญญาณ” ที่น่าสนใจ ว่าอาจจะเท และ เลิกสงครามเอาแบบดื้อๆ วันนี้เราลองวิเคราะห์กันครับ
ประเด็นที่ 1 วิธีคิดแบบ Transactional Diplomacy
เมื่อพูดถึงแนวทางการทำงานการเมืองระหว่างประเทศของทรัมป์ เหล่านักวิชาการได้ลงความเห็นกันว่าทรัมป์น่าจะได้รับอิทธิพลมาจากการเป็นนักธุรกิจมาตลอดชีวิต วิธีคิดของทรัมป์จึงเป็นแนวทางที่เน้น “ผลกำไร” เป็นหลัก
กลายเป็นที่มาของหลายนโยบายและการปฏิบัติที่ผ่านมาของสหรัฐ ที่ ลด ละ เลิก หลายกิจกรรมที่ทรัมป์มองว่า “ไม่ได้กำไร” เสียสิ้น รวมถึง Soft power ที่สำคัญหลายประการ กล่าวได้ว่า ทรัมป์ไม่ใช่คนที่ปฏิบัติทางการทูตในวิถีดั้งเดิม แต่เป็นคนที่เชื่อมในผลลัพธ์และ “กำไร” มากกว่ารูปแบบที่สหรัฐเคยทำ ซึ่งแนวทางดังกล่าวเป็นเสมือนเครื่องหมายการค้าส่วนตัวของเขาไปเสียแล้ว เช่น การถอนตัวจาก Paris Agreement การยกเลิกสิ่งที่สหรัฐเคยทำ เช่น USAID หรือแม้แต่การบุกไปลุยประเทศต่างๆที่ผ่านมา ทั้งหมดทั้งมวลล้วนอยู่บนพื้นฐานของ “กำไร” ที่ทรัมป์มองว่าจะได้ ดังนั้น หากวิเคราะห์บนพื้นฐานของแนวคิดนี้ เราจะพอเดากันได้ว่า ระยะเวลาหนึ่งเดือนที่ผ่านมา อาจใกล้เลยจุดคุ้มทุนของทรัมป์เข้าไปทุกที หากลากยาวกว่านี้ จากกำไรที่ได้อาจกลายเป็นขาดทุน ทรัมป์คงจะต้องรีบปิดดีลนี้และถอยฉากออกโดยเร็ว กล่าวได้ว่า ทรัมป์อาจจะมองสงครามเป็นแค่ “ดีล” หนึ่งที่ต้องรีบปิดจบให้ไว ไม่ใช่พันธะระยะยาว ที่จะเพิ่มต้นทุนและลดทอน “กำไร” ลง
ประเด็นที่ 2 การส่งสัญญาณ “Exit Strategy”
ในช่วงไม่นานที่ผ่านมา เราจะเริ่มเห็นท่าทีของบุคคลสำคัญของสหรัฐ ไม่ว่าจะเป็นรัฐมนตรีต่างประเทศ รัฐมนตรีกลาโหม หรือแม้แต่ตัวของทรัมป์เอง ที่เริ่มมีการ “พูด” หรือแสดงท่าทีในทำนองที่จะนำไปสู่จุดจบของสงคราม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การเริ่มออกมาเคลมถึงความสำเร็จและชัยชนะ หรือแม้แต่การขู่ประเทศยุโรปที่ไม่เข้ามาช่วยว่า “พวกเธอไม่ช่วยฉัน หลังจากนี้พวกเธอแก้ปัญหากันเองนะ” สื่อให้เห็นกลายๆว่า “ฉันจะไป” ไม่ช้าก็เร็ว หรือแม้แต่การตั้ง deadline ในการเปิดช่องแคบฮอร์มุซ สิ่งเหล่านี้นับได้ว่าเป็นสัญญาณของ Exit Strategy ที่น่าสนใจ
การสื่อสารดังกล่าว อาจะเป็นสัญญาณบอกว่า ทรัมป์ อาจกำลังเตรียม “ลงจากเกม” มากกว่าลากเกมนี้ต่อไป และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง เป็นการลงจากเกมในฐานะผู้ชนะ ซึ่งสำหรับทรัมป์ สิ่งที่เขาต้องการ อาจเป็นแค่การประกาศว่าชนะ (ชนะใน narrative) ไม่ใช่การชนะในสงครามที่แท้จริง ก็ได้ เพราะนั่นอาจหมายถึงกำไรที่มากกว่า
ประเด็นที่ 3 ถ้าจะถามว่า ทำไมทรัมป์ “อาจเลิกสงครามแบบดื้อๆ”
เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า สงครามครั้งนี้มีต้นทุนมหาศาล ทั้งราคาพลังงาน เงินเฟ้อภายในประเทศ การต่อต้านของประชาชน ความเสี่ยงที่จีนและรัสเซียจะเข้ามาแจมอย่างเต็มตัว รวมไปจนถึงลักษณะส่วนตัวของทรัมป์ที่เน้นผลกำไรอย่างที่กล่าวมา การไปต่อแล้วต้นทุนสูงขึ้นๆ จนขาดทุน จึงไม่ใช่ทางของทรัมป์
ดังนั้น รูปแบบที่คาดการณ์ว่าอาจเกิดขึ้น คือ การประกาศชัยชนะเอาดื้อๆ ฝ่ายเดียว ว่าฉันชนะแล้ว แล้วก็เลิกเอาดื้อๆ โดยบอกว่าได้ทำสิ่งที่ต้องการสำเร็จแล้ว ที่เหลือก็ปล่อยให้ประชาคมโลกว่ากันต่อไปแบบงงๆ
อย่างไรก็ดี การเลิกแบบนี้ ก็อาจต้องเผชิญแรงกระแทกทางอื่นเช่นกัน เช่น อิสราเอล อาจรู้สึกว่าถูกทอดทิ้งจากสหรัฐ และอาจนำไปสู่ปัญหาทางการเมืองของทรัมป์ได้เช่นกัน หรืออิหร่านอาจใช้โอกาสนี้ประกาศเป็นชัยชนะซึ่งอาจส่งผลให้ตะวันออกกลางวุ่นวายมากกว่าเดิม รวมถึงการที่บรรดาพันธมิตรในตะวันออกกลาง อาจจะได้กรอกตามองบน หรือมองหน้ากันแบบงงๆ ซึ่งก็อาจทำลายความสัมพันธ์อันดีระหว่างสหรัฐกับพันธมิตรในตะวันออกกลางพอสมควร
สุดท้าย สหรัฐคงปฏิเสธสายตาของคนทั้งโลกไม่ได้ว่าเป็นเด็กเล่นขายของ เด็กเอาแต่ใจ ที่ทำลายระเบียบโลกที่เพียรสร้างมานาน ซึ่งหนีไม่พ้นการที่จีนจะได้รับประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์มากขึ้น จากที่ก็ได้มากอยู่แล้วในเกมนี้
หลังจากเกิดสงครามนี้ จีนกลายเป็น “ผู้ใหญ่” ที่สุขุม หนักแน่น และเป็นทางออกให้หลายๆประเทศ ทั้งในฐานะปากเสียงปกป้องระเบียบโลก และ supplier สินค้าต่างๆให้กับโลกในวันที่การขนส่งของโลกสะดุดจากสงคราม
จับตาดูกันต่อไปว่า บทความนี้จะเป็นหมอดูแม่นๆกับเขาไหม
เอวัง
#ทรัมป์ #อิหร่าน #สงครามโลก #การเมืองโลก #ภูมิรัฐศาสตร์ #ExitStrategy #ตะวันออกกลาง #ข่าวต่างประเทศ #วิเคราะห์การเมือง #siamrathonline