เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทร มหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว 28 กรกฎาคม 2569 นับเป็นมงคลสมัยที่พสกนิกรชาวไทยทุกหมู่เหล่าจักได้พร้อมใจกันรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาที่สุดไม่ได้ ที่ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจน้อยใหญ่เพื่อประโยชน์สุขของปวงชนชาวไทยมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะในมิติการพัฒนาเกษตรกรรมซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของประเทศ พระองค์ทรงสืบสาน ยอด และขยายผลโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริมากมาย เพื่อบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่เกษตรกรในทุกภูมิภาค
หนึ่งในพระมหากรุณาธิคุณที่สะท้อนถึงพระวิสัยทัศน์อันยาวไกลและพระเมตตาอันล้ำเลิศ คือ “โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนที่ในพระราชานุเคราะห์ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช ฯ สยามมกุฎราชกุมาร” ซึ่งถือกำเนิดขึ้นตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 เมื่อครั้งกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้ขอพระราชทานพระราชานุญาตจัดทำโครงการฯ เพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสที่ทรงเจริญพระชนมายุครบ 50 พรรษา โดยทรงรับไว้ในพระราชานุเคราะห์ พร้อมพระราชทานพระราชานุญาตให้อัญเชิญพระนามาภิไธยย่อ ม.ว.ก. ประดิษฐานในตราสัญลักษณ์โครงการ ซึ่งนับเป็นจุดเริ่มต้นของการพลิกโฉมการให้บริการภาคการเกษตรของประเทศไทย จากเดิมที่เน้นให้เกษตรกรเดินทางมาขอความช่วยเหลือ เปลี่ยนมาเป็นการทำงานเชิงรุกที่ “เจ้าหน้าที่พุ่งเป้าเข้าหาเกษตรกร” ถึงในพื้นที่ห่างไกลระดับอำเภอและตำบล
ตลอดระยะเวลากว่าสองทศวรรษ โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนที่ฯ ได้ทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการแก้ปัญหาภาคการเกษตรอย่างบูรณาการและครบวงจรในจุดเดียว (One-Stop Service) ผ่านรูปแบบ “ตลาดนัดบริการเกษตร” ที่รวบรวมผู้เชี่ยวชาญ นักวิชาการ เครื่องมือ และนวัตกรรมจากทุกหน่วยงานในสังกัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ออกให้บริการประชาชนพร้อมกัน ได้แก่ คลินิกดิน ให้บริการตรวจวิเคราะห์ดิน วิเคราะห์กรด-ด่าง แนะนำการปรุงดิน ปรับปรุงบำรุงดิน และการใช้ปุ๋ยตามค่าวิเคราะห์ดินอย่างถูกวิธี คลินิกพืช ให้บริการวินิจฉัยโรคพืช ศัตรูพืช การกำจัดแมลง คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลรักษาพืช ไร่ นา สวน และการใช้สารเคมีอย่างถูกต้องและปลอดภัย คลินิกปศุสัตว์ ให้บริการตรวจรักษาโรคสัตว์ ฉีดวัคซีนป้องกันโรค ทำหมันสัตว์เลี้ยง (สุนัข/แมว) แนะนำการเลี้ยง การดูแลสุขภาพสัตว์ และการจัดการฟาร์ม คลินิกประมง ให้บริการคำแนะนำเกี่ยวกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำ สุขภาพสัตว์น้ำ และโรคสัตว์น้ำ คลินิกข้าว ให้บริการคำแนะนำเรื่องพันธุ์ข้าว การจัดการแปลงนา โรคและแมลงศัตรูข้าว การลดต้นทุนการผลิตข้าว และการปรับปรุงคุณภาพผลผลิต
คลินิกชลประทาน ให้บริการปรึกษาด้านการจัดการน้ำ แหล่งน้ำเพื่อการเกษตร และการวางแผนการใช้น้ำในระดับฟาร์ม คลินิกสหกรณ์ ให้บริการคำแนะนำเกี่ยวกับการจัดทำบัญชีฟาร์ม/บัญชีครัวเรือน การบริหารจัดการกลุ่มเกษตรกร และระบบสหกรณ์ คลินิกกฎหมาย ให้บริการคำแนะนำและให้ปรึกษาด้านกฎหมายที่ดินเพื่อการเกษตร และเอกสารสิทธิ์ ส.ป.ก. 4-01 คลินิกบัญชี ให้บริการสอนและแนะนำการทำบัญชีรับ-จ่ายในครัวเรือน และบัญชีต้นทุนอาชีพ คลินิกหม่อนไหม ให้บริการคำแนะนำด้านการปลูกหม่อน เลี้ยงไหม การดูแลพันธุ์ไหม และเทคโนโลยีการแปรรูปหม่อนไหม และยังมีคลินิกเสริม จากหน่วยงานภาคี เช่น คลินิกสุขภาพ/ตรวจสารเคมีในเลือด คลินิกแรงงาน และคลินิกส่งเสริมอาชีพเสริม
ก้าวสู่ปีงบประมาณ 2569 โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนที่ฯ ยิ่งแสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญในการรับมือกับความท้าทายยุคใหม่ ทั้งความผันผวนของสภาพภูมิอากาศ วิกฤตพลังงาน และราคาปัจจัยการผลิตที่สูงขึ้น โดยมุ่งเน้นการส่งเสริมเกษตรแม่นยำ ปุ๋ยอินทรีย์ และเทคโนโลยีที่เหมาะสม เพื่อฟื้นฟูผลผลิตและยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรอย่างยั่งยืน ดังเช่น การจัดกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติระดับประเทศเนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา 28 กรกฎาคม 2569 ณ อ.แม่จัน จ.เชียงราย ที่ผ่านมา ซึ่งได้บูรณาการแก้ไขปัญหาเฉพาะถิ่นอย่างทันท่วงที อาทิ การจัดคลินิกกาแฟแก้ปัญหาด้วงหนวดยาวระบาด ควบคู่ไปกับการจัดหน่วยบริการหมุนเวียนครอบคลุม 77 จังหวัดทั่วประเทศ กว่า 300 ครั้งต่อปี จนมีเกษตรกรได้รับความช่วยเหลือสะสมแล้วมากกว่า 4.8 ล้านราย
โครงการคลินิกเกษตรเคลื่อนที่ในพระราชานุเคราะห์ฯ จึงไม่ได้เป็นเพียงหน่วยบริการเคลื่อนที่ชั่วคราว หากแต่เป็น “สายธารแห่งพระเมตตา” ที่คอยซ่อม สร้าง และเสริม ความแข็งแกร่งให้แก่เกษตรกรไทยอย่างไม่ขาดสาย ในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษาพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว 28 กรกฎาคม 2569 นี้ พสกนิกรชาวไทยจึงพร้อมใจกันถวายพระพรชัยมงคล ขอจงทรงพระเจริญยิ่งยืนนาน ทรงเป็นฉัตรแก้วร่มเกล้าสร้างความมั่นคงมั่งคั่งให้แก่อาชีพเกษตรกรรมและแผ่นดินไทยสืบไป