สถานการณ์สภาพอากาศโลกกำลังเข้าสู่ภาวะตึงเครียดอีกครั้ง เมื่อหน่วยงานอุตุนิยมวิทยาและผู้เชี่ยวชาญระดับโลกต่างส่งสัญญาณเตือนภัยการก่อตัวของปรากฏการณ์ “เอลนีโญ” (El Niño) ที่มีแนวโน้มทวีความรุนแรงขึ้นอย่างต่อเนื่องในช่วงครึ่งหลังของปี 2569 และมีความเป็นไปได้สูงที่จะพัฒนาไปสู่ภาวะ “ซูเปอร์เอลนีโญ” (Super El Niño) ซึ่งจะส่งผลกระทบโดยตรงให้ประเทศไทยต้องเผชิญกับสภาพอากาศแปรปรวนสุดขั้วลากยาวไปจนถึงต้นปี 2570 นับเป็นความท้าทายครั้งสำคัญของพี่น้องเกษตรกรและประชาชนในการเตรียมพร้อมรับมือกับวิกฤตภัยแล้งและอุณหภูมิที่พุ่งสูงขึ้นกว่าปกติ
สัญญาณเตือนจากสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ (สทนช.) และกรมอุตุนิยมวิทยาชี้ให้เห็นว่า ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่ภาวะฝนทิ้งช่วงอย่างชัดเจนในช่วงปลายเดือนมิถุนายนต่อเนื่องถึงกลางเดือนกรกฎาคมนี้ ซึ่งปัจจัยดังกล่าวไม่เพียงส่งผลต่อปริมาณน้ำต้นทุนในอ่างเก็บน้ำทั่วประเทศเท่านั้น แต่ยังส่งผลกระทบต่อเนื่องไปยังภาคการผลิตทางการเกษตรและเศรษฐกิจฐานราก โดยเฉพาะในพื้นที่นอกเขตชลประทานที่ต้องพึ่งพาน้ำฝนเป็นหลัก ซึ่งหากไม่มีการบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพ อาจนำไปสู่ภาวะขาดแคลนน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคและส่งผลให้ต้นทุนการผลิตสินค้าเกษตรปรับตัวสูงขึ้นตามกลไกตลาด
เพื่อให้ก้าวผ่านวิกฤตการณ์นี้ไปได้อย่างยั่งยืน การปรับตัวเชิงรุกจึงเป็นกลยุทธ์สำคัญที่สุด โดยเกษตรกรควรเร่งจัดเก็บน้ำในแหล่งน้ำสำรองและไร่นาของตนเองในช่วงที่มีฝนตกลงมา พร้อมปรับเปลี่ยนวิธีการเพาะปลูกหันมาใช้พืชที่ใช้น้ำน้อย หรือนำเทคโนโลยีเกษตรคาร์บอนต่ำ เช่น การทำนาเปียกสลับแห้ง (AWD) มาใช้ ซึ่งเป็นการเปลี่ยนจากการขังน้ำตลอดเวลามาเป็นการควบคุมระดับน้ำให้มีช่วงแห้งสลับช่วงขัง ช่วยประหยัดน้ำได้ถึง 20–40% และลดก๊าซเรือนกระจกได้กว่า 30%
สำหรับการจัดการพืชสวนและไม้ผล ควรใช้วิธีคลุมโคนต้นด้วยฟางข้าวหรือหญ้าแห้งเพื่อรักษาความชื้นในดิน ตัดแต่งกิ่งเพื่อลดการคายน้ำ และใช้ “ดินขาวเคโอลิน” (Kaolin) พ่นที่ใบเพื่อป้องกันอาการใบไหม้จากแดด รวมถึงควรพิจารณาปรับรอบการปลูกพืชอายุสั้น เช่น ผักบุ้งหรือคะน้า เพื่อให้ได้ผลผลิตก่อนเข้าสู่ช่วงแล้งจัด
แต่ทางภาครัฐเองก็ไม่ได้นิ่งนอนใจ ได้มีมาตรการรับมือด้วยเช่นกัน โดย สทนช. ได้วาง 9 มาตรการรับมือฤดูฝนปี 2569 ที่เน้น “การบริหารจัดการน้ำแบบพลวัต” (Dynamic Operation Curve) ซึ่งใช้ข้อมูลคาดการณ์ฝนล่วงหน้า 6 เดือนมาปรับการกักเก็บและระบายน้ำให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง พร้อมทั้งเปิดระบบ Dashboard คุณภาพน้ำเพื่อแจ้งเตือนพื้นที่เสี่ยงน้ำเค็มรุกตัว หรือมลพิษในแหล่งน้ำ โดยเฉพาะในแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำกก นอกจากนี้ หน่วยงานท้องถิ่นยังกำลังเร่งทำแผนสำรองน้ำอุปโภคบริโภคนอกเขตการประปา สำหรับอ่างเก็บน้ำที่มีแนวโน้มน้ำต่ำกว่าเกณฑ์กักเก็บต่ำสุด เช่น อ่างเก็บน้ำแม่มอก คลองสียัด และวชิราลงกรณ
สำหรับประชาชนทั่วไป ก็ควรเพิ่มความระมัดระวังเรื่องสุขภาพโดยเฉพาะภาวะ “โรคลมแดด” หรือ “ฮีทสโตรก” (Heatstroke) จากอุณหภูมิที่ร้อนจัด และหมั่นติดตามประกาศเตือนภัยจากกรมอุตุนิยมวิทยาอย่างสม่ำเสมอ เพื่อวางแผนการใช้ชีวิต และการใช้พลังงานไฟฟ้าให้สอดคล้องกับสภาพอากาศ การรู้เท่าทันสภาพอากาศไม่ใช่เพียงการติดตามข่าวสาร แต่เป็นการปกป้องผลผลิตและคุณภาพชีวิตของตัวเราเอง โดยผู้ที่ต้องการติดตามข้อมูลพยากรณ์อากาศและสถานการณ์น้ำแบบรายวัน สามารถเข้าตรวจสอบรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ของกรมอุตุนิยมวิทยาและสำนักงานทรัพยากรน้ำแห่งชาติ ซึ่งมีการอัปเดตข้อมูลเพื่อให้ประชาชนทันต่อเหตุการณ์ตลอด 24 ชั่วโมง การเตรียมความพร้อมตั้งแต่วันนี้จะช่วยลดความเสียหายและช่วยให้เราก้าวผ่านความผันผวนของธรรมชาติไปได้อย่างมั่นคงที่สุด