สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สดช.) ได้ดำเนินโครงการสำรวจข้อมูลสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศของประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง โดยล่าสุดในปี 2568 ได้ร่วมกับสำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เก็บข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์แบบ Face to Face ระหว่างวันที่ 16 กุมภาพันธ์ ถึง 31 มีนาคม พ.ศ. 2568 จากประชาชนกลุ่มตัวอย่างจำนวน 47,550 คน ครอบคลุมผู้ที่มีอายุตั้งแต่ 6 ถึง 78 ปี ในครัวเรือนส่วนบุคคลทั่วประเทศ รวมถึงกลุ่มคนพิการทางการเคลื่อนไหว การมองเห็น และการได้ยินหรือสื่อความหมาย
ผลการสำรวจในภาพรวมพบว่าสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ (Media and Information Literacy: MIL) ของคนไทยมีคะแนนเฉลี่ยอยู่ที่ 74.8 คะแนน ซึ่งจัดอยู่ในระดับ "ดี" โดยมีสมรรถนะย่อยที่โดดเด่นที่สุดคือ "การนิยาม" (การระบุเป้าหมายข้อมูลที่ต้องการ) ที่ทำได้ถึง 89.5 คะแนน ขณะที่ด้านที่ควรได้รับการส่งเสริมและพัฒนามากที่สุดคือ "การมีส่วนร่วม" ซึ่งมีคะแนนเฉลี่ย 59.4 คะแนน
สำหรับสถานภาพการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy: DL) มีคะแนนเฉลี่ยภาพรวมอยู่ที่ 76.0 คะแนน จัดอยู่ในระดับ "ดี" เช่นกัน โดยสมรรถนะด้าน "สุขภาพดียุคดิจิทัล" มีคะแนนสูงสุดที่ 81.5 คะแนน ส่วนด้าน "การสื่อสารยุคดิจิทัล" เป็นจุดที่ควรได้รับการพัฒนาเพิ่มเติมด้วยคะแนนเฉลี่ย 68.2 คะแนน
เมื่อวิเคราะห์ตามลักษณะทางประชากรศาสตร์ พบว่ากลุ่มตัวอย่างประกอบด้วยเพศหญิงร้อยละ 50.9 และเพศชายร้อยละ 49.1 โดยเพศชายมีคะแนน MIL เฉลี่ยเท่ากับเพศหญิงที่ 74.8 คะแนน แต่ในด้าน DL เพศหญิงมีคะแนนเฉลี่ยสูงกว่าเล็กน้อยที่ 76.0 คะแนน เมื่อเทียบกับเพศชายที่มี 75.9 คะแนน
ในมิติของภูมิภาค ภาคเหนือมีคะแนน MIL สูงที่สุดในประเทศที่ 75.1 คะแนน ส่วนภาคกลางครองแชมป์คะแนน DL สูงสุดที่ 76.6 คะแนน อย่างไรก็ตาม ภาคตะวันออกมีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุดทั้งสองด้าน คือ MIL 74.1 คะแนน และ DL 75.0 คะแนน
หากพิจารณาตามกลุ่มอายุ พบว่ากลุ่ม Generation Z (อายุ 15-27 ปี) ซึ่งมีสัดส่วนร้อยละ 17.8 ของผู้ตอบแบบสำรวจ เป็นกลุ่มที่ทำคะแนนได้สูงสุดทั้ง MIL (77.0 คะแนน) และ DL (77.6 คะแนน) ตามมาด้วยกลุ่ม Gen Y (76.6 | 77.3 คะแนน) และ Gen X (74.6 | 75.9 คะแนน) ในขณะที่กลุ่ม Baby Boomer (อายุ 60-78 ปี) มีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุดคือ MIL 71.5 คะแนน และ DL 73.7 คะแนน
สำหรับมิติด้านอาชีพ ผลสำรวจระบุว่ากลุ่มข้าราชการและพนักงานรัฐวิสาหกิจมีคะแนนเฉลี่ยสูงสุดทั้งด้าน MIL (77.8 คะแนน) และ DL (78.6 คะแนน) รองลงมาคือพนักงานเอกชน (77.0 | 77.7 คะแนน) และอาชีพอิสระ (75.6 | 77.2 คะแนน) ส่วนกลุ่มที่มีคะแนนเฉลี่ยต่ำที่สุดคือกลุ่มอาชีพอื่นๆ เช่น ผู้สูงอายุหรือคนพิการ ซึ่งมีคะแนน MIL 69.6 คะแนน และ DL 72.3 คะแนน
นอกจากนี้ ข้อมูลยังเจาะลึกถึงสมรรถนะย่อยอื่นๆ ของ MIL พบว่าการเข้าถึงมีคะแนน 79.7 การประเมิน 76.5 และการสร้างสรรค์ 68.2 คะแนน โดยมีรายละเอียดคะแนนย่อยที่น่าสนใจ เช่น การค้นคืน (ความสามารถในการสืบค้นและดึงข้อมูลมาใช้งาน) 82.6 คะแนน การประเมินค่า 66.9 คะแนน และการเฝ้าสังเกต 68.1 คะแนน
ส่วนในด้าน DL พบว่าการปฏิบัติตนในสังคมดิจิทัลทำได้ 79.3 คะแนน ความปลอดภัยในยุคดิจิทัล 75.3 คะแนน สิทธิและความรับผิดชอบ 76.1 คะแนน และกฎหมายดิจิทัล 73.6 คะแนน ทั้งนี้กลุ่มคนพิการซึ่งมีสัดส่วนร้อยละ 1.6 จากกลุ่มตัวอย่างทั้งหมด มีคะแนนเฉลี่ย MIL อยู่ที่ 72.5 คะแนน และ DL ที่ 73.9 คะแนน ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงระดับการเข้าถึงและการรับรู้ข้อมูลข่าวสารในปัจจุบัน
ผลสำรวจปี 2568 สะท้อนว่าคนไทยสอบผ่านด้านการเข้าถึงและใช้งาน ในระดับดี โดยเฉพาะ Gen Z และ กลุ่มข้าราชการ อย่างไรก็ตาม จุดอ่อนที่เห็นชัดคือ "การมีส่วนร่วม" และ "ทักษะการสื่อสาร" ที่ยังมีคะแนนต่ำ ความท้าทายที่น่าสนใจคือ การเปลี่ยนบทบาทคนไทยจากเพียง "ผู้บริโภคข้อมูล" ให้กลายเป็น "ผู้สร้างสรรค์สังคมดิจิทัล" พร้อมปิดช่องว่างทักษะในกลุ่มผู้สูงอายุและคนพิการ เพื่อสร้างความเท่าเทียมและปลอดภัยในโลกออนไลน์อย่างยั่งยืน