นิสิตปริญญาเอก ม.เกษตรศาสตร์ ค้นพบ “แมลงชีปะขาวเทพรัตน์” ชนิดใหม่ของโลก สะท้อนความอุดมสมบูรณ์ของต้นน้ำไทยและคุณค่าความหลากหลายทางชีวภาพสู่การอนุรักษ์เพื่ออนาคต
ในสายน้ำใสของ “ห้วยเขย่ง” อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งไหลผ่านผืนป่าต้นน้ำอันอุดมสมบูรณ์ของประเทศไทย สิ่งมีชีวิตขนาดเล็กที่ซ่อนตัวอยู่ใต้พื้นทราย ได้เปิดเผยเรื่องราวสำคัญที่ช่วยเติมเต็มองค์ความรู้ด้านความหลากหลายทางชีวภาพของโลก
เสฏฐวุติ ขวัญบุญ นิสิตระดับปริญญาเอก ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ผู้ศึกษาวิทยานิพนธ์เกี่ยวกับความหลากหลายของแมลงชีปะขาววงศ์ Polymitarcyidae ในประเทศไทย ได้ค้นพบ ตัวอ่อนแมลงชีปะขาวชนิดใหม่ของโลก จากลำธารต้นน้ำแห่งนี้
การค้นพบดังกล่าวเป็นผลงานวิจัยที่ได้รับทุนการศึกษาระดับบัณฑิตศึกษาเพื่อการตีพิมพ์ผลงานวิทยานิพนธ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ จากบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร Tropical Natural History ร่วมกับผลงานการค้นพบสิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ของโลกจากประเทศไทย เนื่องในโอกาสมหามงคลที่ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเจริญพระชนมายุครบ 70 พรรษา เมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2568
ความร่วมมือของนักวิจัยไทยข้ามสถาบัน
งานวิจัยครั้งนี้ดำเนินการภายใต้การดูแลของ รองศาสตราจารย์ ดร.บุญเสฐียร บุญสูง ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ โดยมีผู้ร่วมวิจัย ได้แก่
- ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ชลกรานต์ อวยจินดา ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร
- อาจารย์ ดร.ชนาพร สุทธินันท์ คณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ความร่วมมือของนักวิจัยจากหลายสถาบันสะท้อนให้เห็นถึงศักยภาพของเครือข่ายนักอนุกรมวิธานและนักวิจัยด้านความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย ที่ร่วมกันสร้างองค์ความรู้ใหม่ให้กับวงการวิทยาศาสตร์โลก
“แมลงชีปะขาวเทพรัตน์” สิ่งมีชีวิตใหม่จากลำธารต้นน้ำ
แมลงชนิดใหม่ได้รับพระราชทานชื่อสามัญภาษาไทยว่า “แมลงชีปะขาวเทพรัตน์” และมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า
Ephoron debaratana Kwanboon, Auychinda, Suttinun & Boonsoong, 2025
โดยคำระบุชนิด debaratana ตั้งขึ้นเพื่อเทิดพระเกียรติ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เนื่องในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุครบ 70 พรรษา
แมลงชีปะขาวชนิดใหม่นี้อยู่ในวงศ์ Polymitarcyidae ซึ่งเป็นกลุ่ม แมลงชีปะขาวขุดรู ที่อาศัยอยู่ในพื้นทรายของลำธารต้นน้ำ มีลักษณะเด่นแตกต่างจากชนิดอื่นในสกุลเดียวกันอย่างชัดเจน ได้แก่
- ลำตัว สีน้ำตาลอมแดง
- อาศัยอยู่ใน ทรายบริเวณลำธารต้นน้ำ
- แผ่นตรงกลางหัว (frontal process) มีรูปร่าง สามเหลี่ยม
- เหงือกบริเวณท้องด้านหลังมี การแตกแขนงของท่อเหงือกจากแผ่นเหงือก
- กรามด้านขวามี หนามขนาดใหญ่ระหว่างเขี้ยวด้านนอกและด้านใน
- เขี้ยวกราม (mandibular tusk) มีหนาม 19–20 อัน
การยืนยันว่าเป็น ชนิดใหม่ของโลก อาศัยทั้งการศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยาและการวิเคราะห์ข้อมูลอณูชีวโมเลกุลจาก ยีน COI ในไมโทคอนเดรีย ซึ่งเป็นมาตรฐานสำคัญในการจำแนกชนิดสิ่งมีชีวิตในปัจจุบัน
สิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ ที่บอกคุณภาพของต้นน้ำไทย
แมลงชีปะขาวเป็นหนึ่งในกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่มีความสำคัญต่อระบบนิเวศลำธาร และมักถูกใช้เป็น ดัชนีชี้วัดคุณภาพน้ำ เนื่องจากตัวอ่อนของแมลงกลุ่มนี้ต้องอาศัยอยู่ในน้ำที่สะอาด มีออกซิเจนละลายสูง และมีสภาพแวดล้อมที่ค่อนข้างสมบูรณ์
การพบ แมลงชีปะขาวเทพรัตน์ ในลำธารห้วยเขย่ง จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่สะท้อนว่า พื้นที่ต้นน้ำแห่งนี้ยังคงมีคุณภาพดีมาก และมีระบบนิเวศที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตเฉพาะถิ่นที่มีความละเอียดอ่อนต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม
การค้นพบครั้งนี้จึงไม่เพียงเพิ่มรายชื่อสิ่งมีชีวิตใหม่ของโลกเท่านั้น แต่ยังชี้ให้เห็นถึง คุณค่าของการอนุรักษ์แหล่งต้นน้ำและผืนป่า ซึ่งเป็นรากฐานของความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศ
ความหลากหลายทางชีวภาพที่ยังรอการค้นพบ
ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีความหลากหลายของระบบนิเวศสูง ทั้งป่าดิบเขา ป่าชายเลน แม่น้ำ ลำธาร และพื้นที่ชุ่มน้ำ ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยของสิ่งมีชีวิตจำนวนมหาศาล แต่ยังมีอีกหลายกลุ่มที่ยังไม่ได้รับการสำรวจหรือศึกษาทางอนุกรมวิธานอย่างละเอียด
การค้นพบ Ephoron debaratana แสดงให้เห็นว่า แม้แต่ในลำธารต้นน้ำที่ดูเงียบสงบ ก็ยังอาจมีสิ่งมีชีวิตที่โลกไม่เคยรู้จักซ่อนอยู่ และสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ เหล่านี้ล้วนมีบทบาทสำคัญต่อการรักษาสมดุลของระบบนิเวศ ทั้งในด้านการย่อยสลายอินทรียวัตถุ การหมุนเวียนธาตุอาหาร และการเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อาหารในแหล่งน้ำธรรมชาติ
ความภาคภูมิใจของนักวิจัยไทย สู่การอนุรักษ์เพื่ออนาคต
การค้นพบ “แมลงชีปะขาวเทพรัตน์” เป็นตัวอย่างที่สะท้อนพลังของ นักวิจัยรุ่นใหม่ของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่สามารถสร้างผลงานระดับนานาชาติจากการศึกษาทรัพยากรธรรมชาติของประเทศไทย และตอกย้ำบทบาทของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ในฐานะสถาบันชั้นนำด้านการวิจัยความหลากหลายทางชีวภาพและการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
เหนือกว่าการค้นพบแมลงชนิดใหม่ของโลก ข่าวดีครั้งนี้คือการที่ธรรมชาติไทยยังคงส่งสัญญาณถึง ความอุดมสมบูรณ์ของระบบนิเวศต้นน้ำ และยืนยันว่า การอนุรักษ์ป่าและแหล่งน้ำ ไม่ได้เป็นเพียงการรักษาทรัพยากรธรรมชาติ แต่คือการรักษา “คลังชีวิต” ที่อาจนำไปสู่องค์ความรู้ นวัตกรรม และประโยชน์ต่อมนุษยชาติในอนาคต
เพราะบางครั้ง สิ่งมีชีวิตที่มีความหมายต่อโลก อาจมีขนาดเล็กเพียงไม่กี่เซนติเมตร และกำลังซ่อนตัวอยู่ใต้เม็ดทรายในลำธารต้นน้ำที่ยังคงอุดมสมบูรณ์ของประเทศไทย
เอกสารอ้างอิง
Kwanboon, S., Auychinda, C., Suttinun, C. & Boonsoong, B. 2025. Ephoron debaratana sp. nov., A New Species of Burrowing Mayfly (Ephemeroptera: Polymitarcyidae) from Thailand. Tropical Natural History 25(8): 227–237.
#แมลงชีปะขาวเทพรัตน์ #สิ่งมีชีวิตชนิดใหม่ของโลก #ชีวิตใหม่จากธรรมชาติไทย #ต้นน้ำไทยยังมีความลับ #นักวิจัยไทยสร้างองค์ความรู้โลก #ความหลากหลายทางชีวภาพไทย #มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์