“ผมเป็นอาจารย์เกษตรกร ศึกษาเรื่องพริกมาทั้งชีวิต เรียนมาด้านการปรับปรุงพันธุ์พริกอย่างเดียวเพราะเป็นพืชในดวงใจเลยก็ว่าได้เพราะผมก็ชอบกินเผ็ดมาก แถมพ่อแม่ผมก็เป็นเกษตรกรทำไร่ไถนา แต่เขาคงภูมิใจที่ถึงแม้ผมจะไม่ไดเป็นเกษตรกรเหมือนเขา แต่ก็ได้ใช้ความรู้วิชาการเกษตรให้เป็นประโยชน์กับสังคม ช่วยเกษตรกรและปลูกฝังให้เด็กยุคใหม่อยากทำเกษตร อยากเป็นนวัตกรการเกษตรได้ไม่มากก็น้อย”
แม้ “พริก” จะไม่ใช่ของไทยเพราะมีต้นกำเนิดในลาตินอเมริกาที่มาถึงไทยเมื่อศตวรรษที่ 16 ทว่า “พริก” กลับกลายเป็นพืชที่ช่วยชูรสเผ็ดให้อาหารไทยได้อย่างเอร็ดอร่อยจนขึ้นชื่อถูกปากติดใจได้ในหลายเมนูในคนหมู่มาก รวมทั้ง “อาจารย์แบงก์” (ดร.ธนประสงค์ อยู่พิศิษฐ์ไตรวัติ) รองคณบดีฝ่ายบริหาร ภาควิชานวัตกรรมเกษตร วิทยาลัยโพธิวิชชาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) อาจารย์นักวิจัยหนุ่มคนรุ่นใหม่ผู้ที่ชื่นชอบการกินอาหารรสเผ็ดที่มาจากพริก กระทั่งสนใจศึกษาเรื่อง “พริก” อย่างรู้ลึกรู้จริง
“ผมเรียนมาทางด้าน การปรับปรุงพันธุ์พริกต้านทานโรคแอนแทรกโนส และการผลิตพืชอินทรีย์ (โครงการที่ทำการปรับปรุงพริกสายพันธุ์ไทยให้มีความต้านทานโรคเหมาะสมกับการปลูกในระบบเกษตรอินทรีย์) ผมเลยรู้เรื่องพริกมากกว่าพืชอย่างอื่น เหตุที่ผมสนใจเกษตรนี่ส่วนหนึ่งก็เพราะพ่อแม่ทำเกษตรอยู่โคราช ผมเป็นเด็กต่างจังหวัด เป็นคนโคราช โตมากับสภาพแวดล้อมวิถีชีวิตชนบท รู้เรื่องเกษตรกรรมบ้างแต่ตอนนั้นก็ยังไม่อิน เลยไปเอาดีเรียนจบปริญญาตรีรัฐศาสตร์ซึ่งก็เป็นคนละฟิลด์กับการหันเหมาเรียนด้านการเกษตรหลังจากที่ผมจบปริญญาตรีวิชารัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ (มศว) ปริญญาโท วิทยาศาสตร์ สาขาการจัดการเกษตรอินทรีย์ที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และไปเรียนจบปริญญาเอกที่สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง ซึ่งเป็นคนละเรื่องกันเลยก็จริง
แต่ช่วงหนึ่งผมเคยทำงานชุมชนที่วิทยาลัยโพธิวิชชาลัยที่ มศว มาก่อน ได้คลุกคลีใกล้ชิดกับผู้คนเกษตรกรและชุมชนสังคมชนทบทในการลงพื้นที่เกษตรกรรมบ่อย จนซึมซับและรู้สึกว่าเกษตรมันเป็นเรื่องใกล้ตัวคนเราที่เราเรียนรู้และมีความสำคัญในการมีชีวิต เพราะอาหารเป็นหนึ่งใน 5 ปัจจัยหลักของมนุษย์เรา แต่ทุกวันนี้คนเรามีทางเลือกในการบริโภคอาหารหลากหลาย สำคัญสุดคืออาหารต้องสะอาดปลอดภัยไร้สารเคมีได้ก็จะดีที่สุด พืชผักออแกนิค ผักอินทรีย์ที่ว่าปลอดสารเคมีก็ราคาสูงแต่จริงๆ เราปลูกกินได้ ปลูกขายได้ ผมเองก็ทั้งปลูกกินปลูกวิจัยไปในตัว ก็ได้กินได้ศึกษาควบคู่ หรืออย่างคนรุ่นใหม่บางคนก็หันมาสนใจปลูกผักอินทรีย์ ปลูกในพื้นที่จำกัดอย่างเช่นบนดาดฟ้าก็ทำได้ผล นิสิตที่ผมสอนวิชานวัตกรรมการเกษตรนี่พวกเขาก็ตั้งใจเรียนไปเพื่อเป็นเกษตรกรรุ่นใหม่ที่เรียกว่า ‘นวัตกรการเกษตร’ เรียกว่าเรากำลังปลุกกระแสเทรนด์อาชีพให้เด็กเจน Z ได้มีธุรกิจจากการทำฟาร์มทำเกษตรทั้งที่เมื่อก่อนก็มองกันว่ามันเป็นเรื่องไกลตัวและเป็นอาชีพของคนรุ่นพ่อรุ่นแม่ปู่ย่าตายายเรา เด็กรุ่นหลังๆ ไม่สนใจ บางคนครอบครัวเป็นคนต่างจังหวัด พ่อแม่เป็นชาวไร่ชาวนา มีที่นามีไร่สวนมากมายแต่ไม่คิดจะเรียนเกษตรเพื่อเอาไปพัฒนาสร้างเม็ดเงินรายได้ต่อยอดอะไรเลย
แต่ตอนนี้ค่านิยมความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเรียนเกษตรเปลี่ยนไปตามยุคสมัยและมันตอบโจทย์สังคมได้ว่าการเรียนนวัตกรรมการเกษตรที่เราสอนมันไม่คร่ำครึ โบราณ มันมีความสนุก ท้าทายและสร้างงานสร้างอาชีพได้อย่างมั่งคั่งและเป็นมั่นคง สร้างเทรนด์อาชีพใหม่ของผู้เรียนนวัตกรรมเกษตรได้อย่างน่าอัศจรรย์ เช่น นักสื่อสารเพื่อชุมชน นวัตกรการเกษตร ผู้ประกอบการการเกษตรสร้างสรรค์ นักจัดการสังคม เป็นต้น วิชานี้นิสิตวิทยาลัยโพธิวิชชาลัย มศว ก็เรียนครับวิชาเกษตรอินทรีย์ทั้งการปรับปรุงพันธุ์และการปลูกในระบบเกษตรอินทรีย์ ซึ่งตอนนี้นิสิตที่ผมเป็นอาจารย์ที่ปรึกษาก็มีทั้งหมด 19 คน ยังมีจำนวนน้อยก็จริงแต่ก็เป็นนิมิตหมายที่ดีที่ว่าเราจะมีเด็กรุ่นใหม่ที่สนใจและรักการเรียนเกษตรอินทรีย์แล้วจบไปเป็นเกษตรกร เป็น Smart Young Farmmer ที่มีคุณภาพไปทำงานในศาสตร์สายวิชาด้านนี้เพื่อรับใช้สังคมได้อย่างมีความรู้ที่เชี่ยวชาญ ทำได้จริง ใช้ได้จริงในชีวิตทั้งแก่ตนเองและผู้อื่น เด็กบางคนก็เป็นเด็กต่างจังหวัด ครอบครัวทำเกษตรทำไร่ทำนา ปลูกผักขาย หรือบางคนก็เรียนมาทางด้านสายศิลป์คำนวณ สายวิทย์ เป็นเจ้าของกิจการ อุตสาหกรรมการเกษตร แต่มาเรียนเกษตร บางคนก็มีความใฝ่ฝันอยากเป็นนวัตกรเกษตร อยากทำเกษตรเป็น
นอกจากการปรับปรุงพันธุ์พริกแล้วเรายังสอนเรื่องจุลินทรีย์ที่ช่วยในเรื่องการเจริญเติบโตและจุลินทรีย์ที่ช่วยย่อยวัสดุธรรมชาติ เช่น ในพื้นที่ องครักษ์ เราจะพบเห็นวัชพืชอย่างผักตบชวามีมากซึ่งเราจะเอามาผสมปุ๋ยแล้วใช้ในแปลงข้าว ก็คือปุ๋ยจุลินทรีย์จากธรรมชาติ เป็นว่าเรามีทั้งพันธุ์และปุ๋ยและต้องเป็นปุ๋ยอินทรีย์มาใช้ควบคู่ด้วยเพราะเราทำเรื่องเกษตรอินทรีย์ เด็กวิทยาลัยโพธิฯ มศว เราก็จะเรียนแบบมีองค์ความรู้แบบบูรณาการที่เข้าถึงชุมชนมากกว่าจบด้านพัฒนาชุมชนหรือพัฒนาสังคมเพียงอย่างเดียว เขาสามารถทำงานในสายอาชีพได้กว้างขวางและหลากหลาย เช่น นักสื่อชุมชน นวัตกรการเกษตร ก็เป็นเด็กรุ่นใหม่ที่มาจากชุมชนพื้นถิ่นพื้นที่ของเขาเองที่เขาจะเข้าใจบริบทชุมชนสังคมของเขาและใช้ความรู้ทางด้านเกษตรสมัยใหม่ เกษตรอินทรีย์ไปพัฒนาสังคมชุมชนบ้านของเขาหรือแม้แต่เด็กรุ่นใหม่ที่เป็นเด็กเมือง เกิดมาไม่เคยรู้จักสังคมชนบท ก็ยังสามารถทำงานมีรายได้ดีจากการเรียนนวัตกรรมการเกษตร ซึ่งตอนนี้เทรนด์การเรียนเกษตรมันเปลี่ยนไป กลายเป็นคนอยากเป็นผู้ประกอบการเกษตรที่มีบทบาทในสังคม ไม่ใช่ภาพจำของการเป็นนักวิชาการการเกษตรในกรมกองสายวิชาการอย่างแต่ก่อน พวกเขาอยากเป็นเจ้าของกิจการที่มีอิสระทางความคิดและมีบทบาทพัฒนาสังคมชุชนของเขาให้มีความมั่งคั่งและยั่งยืน ยิ่งถ้าเขามีพื้นที่มีไร่นามีพื้นที่ทำเกษตร เขามาเรียนก็จะนำความรู้ไปใช้พัฒนานวัตกรรมทำเกษตรได้ เพราะนวัตกรรมการเกษตรของเราไม่ได้สอนแค่เกษตรแต่เราสอนการผลิตสื่อ การตลาด มีองค์ความรู้หลากหลายมากขึ้น
ส่วนด้านการไปช่วยเหลือส่งเสริมความรู้เรื่องการปรับปรุงสายพันธุ์พริกเพื่อต้านทานโรคแก่กลุ่มเกษตรกรเพื่อการค้าขายนั้น อาจารย์แบงก์เล่าว่า การปรับปรุงพันธุ์ก็มีหลายด้าน เช่น การปรับปรุงพันธุ์เพื่อให้มีผลผลิตเพิ่มมากขึ้น การปรับปรุงพันธุ์เพื่อให้มีความต้านทานต่อสภาพแวดล้อม ต้านทานต่อแมลง ต้านทานต่อโรค ซึ่งโรคฮิตที่เน้นคือโรคเน่าในพริกที่ผมทำอยู่และปลูกภาตใต้ระบบอินทรีย์ด้วย ซึ่งถ้าได้พริกสายพันธุ์ดี ความต้านทานโรคก็จะสูงด้วย “ ผมทำงานวิจัยที่มีชื่อว่า ‘การวิจัยพันธุ์พริกที่มีความต้านทานต่อโรคแอนแทร๊กซ์’ ผลก็คือพริกพันธุ์ที่เราปรับปรุงแล้วอยู่ในรุ่น F One ก็คือมีความต้านทานต่อโรคแอนแทร็กซ์สูงและสามารถปลูกในระบบเกษตรอินทรีย์ได้ ให้ผลผลิตสูงและเกษตรกรลดการใช้ปุ๋ยได้ จัดการได้โดยไม่ต้องใช้สารเคมีได้เลยก็จะปลอดภัยกับผู้บริโภคและทำให้เกษตรกรมีรายได้ดี ขายได้ในราคาดี มีชื่อพันธุ์คือพันธุ์เอฟวัน คือการที่จะได้สายพันธุ์แท้มันต้องสกัดจากสายพันธุ์แท้ก่อน รุ่นเอฟวันนี้เราปลูกได้เลยซึ่งเราจะไปส่งเสริมให้เกษตรกรที่อำเภอวัฒนานคร จ.สระแก้วปลูกซึ่งเป็นพื้นที่ของวิทยาลัยโพธิวิชชาลัย จะให้เกษตรกรได้ลองปลูกในพื้นที่จริงว่าปลูกได้ไหมจากที่เราได้ผลสำเร็จแล้วที่องครักษ์ นครนายก ที่แปลงปลูกใน มศว องครักษ์ ซึ่งเกษตรกรต้องมาขอพันธุ์เอฟวันนี้จากที่วิทยาลัยของเรา เราจะรับรองพันธุ์ให้ ก็มาขอได้เรื่อยๆ ส่งให้แล้วเขาเอาไปใช้ได้แต่เขาไม่สามารถเก็บเมล็ดพันธุ์เอาไว้ใช้ได้ ต้องมาผ่านการรับรองจากเรา เพราะเราจะต้องผสมพันธุ์ให้จากการผสมข้ามสายพันธุ์ 2 พันธุ์มาผสมกัน ถ้าไปปลูกเป็นรุ่นที่ 2 ความคงที่ของสายพันธุ์มันก็จะลดลงไปเรื่อยๆ หน้าตารูปร่างมันจะไม่เหมือนพ่อแม่มัน หรืออย่างพันธุ์แม่คือพริกพันธุ์หอมสุพรรณที่เราใช้ผสมข้ามสายพันธุ์เพื่อการต้านทานโรคหรือพันธุ์แม่ชื่อปู่เมธที่สมเด็จพระเทพรัตน ราชสุดาฯ ท่านทอดพระเนตรมาแล้วมีมหาวิทยาลัยแม่โจ้เป็นคนทดลองปลูก แต่ด้วยลักษณะมันจะมีความต้านทานโรคที่ต่ำ เราก็เอามาผสมข้ามสายพันธุ์ มันมีชื่อโค้ดของมัน ถามว่ามีพริกพันธุ์เอฟวันนี้ขายในท้องตลาดแล้วหรือยังตอนนี้ ไม่มีครับ”
อาจารย์แบงก์ยังยืนยันหนักแน่นว่าเขาจะยังทำหน้าที่ของการเป็นอาจารย์สอนวิชานวัตกรรมการเกษตรต่อไป เวลา 11 ปีที่สอนมา เขาได้เห็นความสำเร็จของการช่วยส่งเสริมให้เกษตรกรหรือแม้แต่ลูกศิษย์ลูกหาที่เรียนเกษตรอินทรีย์ไปได้ปลูกพืชผักปลอดภัยปลอดสารพิษได้ปลูกกินปลูกขายเพียงแค่นี้ก็ทำให้เขายิ้มได้อย่างมีความสุข “พืชผักสวนครัวผักที่เราปลูกเองก็มั่นใจว่าปลอดภัยดีต่อสุขภาพร่างกายเรา เรา กินดีเราก็ห่างไกลจากโรคได้ด้วยทางหนึ่ง” นั่นเอง