เนื่องในวันเด็กแห่งชาติ ปี 2569 คำถามที่ว่า "แท้จริงแล้ว สิ่งที่เด็กต้องการที่สุดจากผู้ใหญ่และสังคมในศตวรรษที่ 21 คืออะไร" หากพิจารณาคำตอบบนพื้นฐานของงานวิจัยเชิงประจักษ์ทางวิทยาศาสตร์และบริบทสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป อาจพบคำตอบที่สอดคล้องกันจากทั่วโลกว่า สิ่งที่เด็กโหยหาไม่ใช่ความสำเร็จทางวัตถุ แต่คือ "ความสัมพันธ์ที่ปลอดภัย" และ "เวลาคุณภาพ" จากคนที่พวกเขารัก
งานวิจัยทางจิตวิทยาพัฒนาการและสังคมศาสตร์ในระยะหลังยืนยันเป็นเสียงเดียวกันว่า รากฐานที่สำคัญที่สุดของมนุษย์ไม่ใช่เกรดเฉลี่ยหรือเหรียญรางวัล แต่คือสายใยความผูกพัน (Bonding) ข้อมูลจากบทความวิชาการเรื่อง Parenting and Child Development: A Relational Health Perspective ที่เผยแพร่ในฐานข้อมูลทางการแพทย์ระดับโลกอย่าง NCBI ชี้ชัดว่า ความสัมพันธ์ระหว่างเด็กกับผู้ดูแลเปรียบเสมือนนั่งร้านที่ประคับประคองพัฒนาการ ทั้งทางอารมณ์ สังคม และพฤติกรรมในระยะยาว การที่เด็กได้รับการตอบสนองทางอารมณ์อย่างสม่ำเสมอและอบอุ่น จะช่วยสร้างภูมิคุ้มกันทางใจที่แข็งแกร่ง
สอดรับกับผลการศึกษาเชิงปริมาณจาก China Time Use Survey ที่พบความเชื่อมโยงอย่างมีนัยสำคัญว่า "เวลาคุณภาพ" ที่พ่อแม่ใช้ร่วมกับลูก คือตัวแปรสำคัญที่กำหนด "ความอยู่ดีมีสุข" (Well-being) ของเด็ก ยิ่งมีปฏิสัมพันธ์เชิงบวกมากเท่าไร ความมั่นคงทางอารมณ์ของเด็กก็จะยิ่งสูงขึ้นเท่านั้น
ในโลกยุคใหม่ที่เต็มไปด้วยความเร่งรีบ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กแห่งมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด (Center on the Developing Child at Harvard University) ได้ย้ำเตือนถึงหลักการ "การเลี้ยงดูเชิงตอบสนอง" (Responsiveness) หรือการที่ผู้ใหญ่รับรู้สัญญาณอารมณ์ของเด็กและตอบกลับด้วยความเข้าใจ ไม่เพิกเฉยหรือตัดสิน กระบวนการนี้ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของความรู้สึก แต่เป็นกลไกทางชีวภาพที่ช่วยกระตุ้นพัฒนาการทางสมอง และที่สำคัญยังทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันความเครียดสะสม (Toxic Stress) ไม่ให้กลายเป็นบาดแผลทางใจเรื้อรังเมื่อพวกเขาเติบโตเข้าสู่วัยรุ่น
นอกจากมิติทางจิตใจแล้ว องค์กรระดับโลกอย่าง UNICEF ยังได้เน้นย้ำเสมอว่า "การเล่น" ไม่ใช่เรื่องไร้สาระ แต่เป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ทรงพลังที่สุด การที่ผู้ใหญ่ลงไปเล่นและทำกิจกรรมร่วมกับเด็ก คือการช่วยพัฒนาทักษะภาษา การจัดการอารมณ์ และการแก้ปัญหา
อย่างไรก็ตาม การจะสร้างคุณภาพชีวิตเช่นนี้ได้ จำเป็นต้องมีรากฐานปัจจัยสี่ที่มั่นคง โดยรายงานจาก Center on Budget and Policy Priorities ระบุว่า เมื่อครอบครัวสามารถตอบสนองความต้องการพื้นฐานด้านโภชนาการ ที่อยู่อาศัย และความปลอดภัยได้ พ่อแม่จะมีพลังทางใจที่เข้มแข็งพอที่จะส่งต่อการเลี้ยงดูที่มีคุณภาพไปสู่ลูกได้ดียิ่งขึ้น
ดังนั้น เนื่องในวันเด็กแห่งชาติ อาจไม่ใช่การเรียกร้องของขวัญ แต่เป็นการเขย่าแขนผู้ใหญ่และสังคมหันกลับมามอบโครงสร้างพื้นฐานด้านปัจจัยสี่ ความสัมพันธ์ที่เอาใจใส่ ความมั่นคงในชีวิต และเวลาคุณภาพให้กับเยาวชน ถือเป็นรากแก้วสำคัญในการสร้างรากฐานสังคมไทยให้เข้มแข็งและยั่งยืนต่อไป
•
อ้างอิง:
1. Garner, A., et al. (2021). Parenting and Child Development: A Relational Health Perspective. American Academy of Pediatrics / PMC (NCBI). (แนวคิดเรื่องสุขภาพความสัมพันธ์ หรือ Relational Health ปัจจัยหลักของพัฒนาการ)
2. China Time Use Survey (CTUS). The effect of the time parents spend with children on children’s well-being. (เวลาสัมพันธ์โดยตรงกับความสุขของเด็ก)
3. Center on the Developing Child at Harvard University. Three Principles to Improve Outcomes for Children and Families. (ต้นฉบับเรื่อง Responsiveness และ Toxic Stress)
4. UNICEF. Early Childhood Development & Play / Learning through Play. (หลักการสากลเรื่องการเรียนรู้ผ่านการเล่น)
5. Center on Budget and Policy Priorities (CBPP). Helping Families Meet Basic Needs Enables Parents to Promote Children’s Healthy Growth. (งานวิจัยด้านนโยบายสาธารณะเชื่อมโยงความมั่นคงทางเศรษฐกิจกับคุณภาพการเลี้ยงดู)