ดร.วาสนา จักรแก้ว อาจารย์ประจำคณะวิทยาการจัดการ ศูนย์การศึกษาลำปาง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง “การพัฒนาทักษะแห่งอนาคตในยุค AI และ Quantum บทบาทใหม่ในสถาบันอุดมศึกษา” ความว่า การเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) และเทคโนโลยีควอนตัม (Quantum Technology) กำลังก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจ สังคม และตลาดแรงงานทั่วโลก ความสามารถในการแข่งขันของประเทศในศตวรรษที่ 21 จึงไม่ได้ขึ้นอยู่กับทรัพยากรธรรมชาติหรือทุนทางเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับ “คุณภาพของทรัพยากรมนุษย์ที่สามารถปรับตัว เรียนรู้ และสร้างสรรค์นวัตกรรมได้อย่างต่อเนื่อง” สถาบันอุดมศึกษาจึงต้องปรับบทบาทจากการเป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้ไปสู่การเป็นระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้ (Learning Ecosystem) ที่ส่งเสริมการพัฒนาทักษะแห่งอนาคต ดังนั้น สถาบันอุดมศึกษาจึงต้องทบทวนบทบาทหน้าที่และปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ทางการศึกษาให้สอดคล้องกับบริบทใหม่ของโลก
การศึกษาขององค์กรระหว่างประเทศ เช่น OECD, UNESCO และ World Economic Forum ได้สังเคราะห์ข้อมูลไว้ว่า ทักษะแห่งอนาคตที่สำคัญประกอบด้วย 1) การคิดเชิงวิพากษ์และการแก้ปัญหาที่ซับซ้อน ผู้เรียนต้องสามารถวิเคราะห์ข้อมูลจากหลายมิติ เชื่อมโยงความสัมพันธ์ของปัจจัยต่าง ๆ ได้ 2) ความคิดสร้างสรรค์และนวัตกรรม ในโลกที่ AI สามารถทำงานซ้ำ ๆ ได้ มนุษย์จะมีความได้เปรียบจากความสามารถในการคิดสร้างสรรค์และพัฒนานวัตกรรมใหม่ 3) ความฉลาดทางอารมณ์และการทำงานร่วมกับผู้อื่น การทำงานเป็นทีมยังคงเป็นทักษะที่มีความสำคัญสูง 4) ความรู้ด้านดิจิทัลและ AI Literacy ผู้เรียนต้องสามารถใช้ AI อย่างมีประสิทธิภาพ เข้าใจข้อจำกัด จริยธรรม และผลกระทบทางสังคมของเทคโนโลยี 5) Quantum Thinking เป็นแนวคิดที่เน้นการมองโลกแบบไม่เป็นเส้นตรง ยอมรับความไม่แน่นอน คิดเชื่อมโยงอย่างเป็นระบบ และสามารถบริหารจัดการความซับซ้อนในสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว 6) การเรียนรู้ตลอดชีวิต ผู้เรียนจำเป็นต้องพัฒนาทักษะการเรียนรู้ด้วยตนเองและปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง
บทบาทใหม่ของอุดมศึกษาคือ จากผู้ถ่ายทอดความรู้สู่ผู้ออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยควรเปลี่ยนบทบาทจากการเน้นการบรรยายในห้องเรียนไปสู่การสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม การเรียนรู้จากประสบการณ์จริง และการเรียนรู้ผ่านโครงการการพัฒนาหลักสูตรแบบสหวิทยาการ การแก้ปัญหาในโลกยุค AI และ Quantum ต้องอาศัยองค์ความรู้จากหลายศาสตร์ จึงจำเป็นต้องพัฒนาหลักสูตรที่เชื่อมโยงเทคโนโลยี วิทยาศาสตร์ สังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์ และธุรกิจเข้าด้วยกัน การบูรณาการ AI ในกระบวนการเรียนรู้ AI สามารถสนับสนุนการเรียนรู้เฉพาะบุคคล การวิเคราะห์พฤติกรรมการเรียนรู้ และการประเมินผลแบบเรียลไทม์ ทำให้ผู้เรียนได้รับประสบการณ์การเรียนรู้ที่ตอบสนองต่อความแตกต่างระหว่างบุคคล การสร้างความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรมมหาวิทยาลัยควรทำงานร่วมกับภาคธุรกิจและภาคอุตสาหกรรมในการออกแบบหลักสูตร การฝึกประสบการณ์วิชาชีพ และการพัฒนางานวิจัยที่ตอบโจทย์ความต้องการของสังคม การพัฒนาทักษะด้านจริยธรรมและความรับผิดชอบต่อสังคม การใช้ AI และ Quantum Technology จำเป็นต้องคำนึงถึงความเป็นธรรม ความโปร่งใส ความปลอดภัย และผลกระทบต่อมนุษยชาติ จึงควรบูรณาการการเรียนรู้ด้านจริยธรรมดิจิทัลในทุกสาขาวิชา
แนวคิด Quantum University จึงเป็นการมองมหาวิทยาลัยในฐานะองค์กรแห่งการเรียนรู้ที่มีความยืดหยุ่น เชื่อมโยงเครือข่ายความรู้ทั่วโลก และสามารถปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงได้อย่างรวดเร็ว ผู้เรียนสามารถออกแบบเส้นทางการเรียนรู้ของตนเอง เรียนรู้ได้ทุกที่ทุกเวลา และพัฒนาทักษะที่ตอบสนองต่อความต้องการของโลก อนาคตมหาวิทยาลัยจะเน้นการสร้างผู้เรียนที่มีความสามารถในการเรียนรู้ด้วยตนเอง มีความคิดเชิงระบบ มีจิตสำนึกสากล และสามารถใช้เทคโนโลยีเพื่อสร้างคุณค่าให้แก่สังคมอย่างยั่งยืน สถาบันอุดมศึกษาจึงต้องปรับบทบาทจากการผลิตบัณฑิตตามกรอบความรู้เดิมไปสู่การพัฒนามนุษย์ที่มีความสามารถในการคิด วิเคราะห์ สร้างสรรค์ และเรียนรู้ตลอดชีวิต การพัฒนาทักษะแห่งอนาคตควบคู่กับการบูรณาการ AI และ Quantum Thinking จะเป็นกลไกสำคัญในการสร้างกำลังคนคุณภาพสูงที่สามารถขับเคลื่อนสังคม เศรษฐกิจ และนวัตกรรมของประเทศได้อย่างยั่งยืนในโลกแห่งอนาคต