วันที่ 13 มีนาคม 2569 เวลา 11.30 น. ณ ทำเนียบรัฐบาล ในการแถลงความคืบหน้าการรับมือผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบ โดยศูนย์บริหารและติดตามสถานการณ์การสู้รบในภูมิภาคตะวันออกกลาง (ศบก.) ดร.สราวุธ แก้วตาทิพย์ อธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน เปิดเผยถึงสถานการณ์ราคาน้ำมันในปัจจุบันว่า ราคาจำหน่ายที่สถานีบริการน้ำมันเป็นราคาที่รายงานผ่านหน้าเว็บซึ่งเรียกว่าราคา ณ โรงกลั่น บวกด้วยภาษีต่าง ๆ ตามกลไกของราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดเสรี
โดยราคาที่ประชาชนซื้อหน้าปั๊มนั้นเป็นไปตามกลไกของราคาน้ำมันสำเร็จรูปที่สะท้อนกลไกตลาดเพียงอย่างเดียว ไม่ได้เกี่ยวข้องกับค่าการกลั่นโดยตรง ซึ่งค่าการกลั่นเป็นเพียงดัชนีหนึ่งที่ตอบสนองต่อภาวะตลาดเพื่อบอกส่วนต่างระหว่างราคาน้ำมันสำเร็จรูปและน้ำมันดิบในแต่ละวันเท่านั้น และไม่มีการกำกับว่าต้องขึ้นหรือลง
ในบางช่วงเวลาค่าการกลั่นอาจดูเหมือนติดลบ หรือบางครั้งอาจไม่สัมพันธ์กับราคาน้ำมันดิบเลย เช่นในกรณีที่เกิดสงครามซึ่งราคาน้ำมันดิบอาจยังไม่ปรับขึ้นทันที แต่ราคาน้ำมันสำเร็จรูปกลับเพิ่มสูงขึ้นอย่างก้าวโดดจากการที่หลายประเทศเกิดความตระหนก (Panic) และเร่งกว้านซื้อน้ำมันสำเร็จรูปจนทำให้ราคาทะยานไปไกล ซึ่งส่วนต่างหรือ Gap ที่เกิดขึ้นทั่วโลกนี้คือสิ่งที่เรียกว่าค่าการกลั่นที่เป็นไปตามกลไกตลาดเสรี
สำหรับความคืบหน้าการจัดซื้อน้ำมันจากรัสเซีย ตามข้อสั่งการของ ศบก. ที่ให้กระทรวงพลังงานไปสำรวจ (Explore) ทางเลือกนั้น เบื้องต้นได้รับข้อมูลจากกลุ่มโรงกลั่นว่าน้ำมันจากรัสเซียสามารถนำมาใช้กับโรงกลั่นในประเทศไทยได้
โดยขั้นตอนต่อไปจะต้องมีการประสานงานกับกลุ่มโรงกลั่นและกลุ่มเทรดเดอร์ที่สามารถเข้าถึงน้ำมันรัสเซียเพื่อพิจารณาในรายละเอียด ซึ่งการซื้อขายน้ำมันดิบปกติจะมีการวางแผนล่วงหน้า แต่จากกรณีที่มีคำถามถึงส่วนต่างราคาน้ำมันที่ปรับขึ้นถึง 4 บาทในช่วงวันที่ 1 มีนาคมที่ผ่านมานั้น เป็นผลมาจากราคาน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดที่พุ่งสูงขึ้นตามสถานการณ์โลก
ในส่วนของแนวโน้มราคาน้ำมันเบนซินที่อาจต้องปรับเพิ่มขึ้นตามตลาดโลกในทุกสัปดาห์นั้น กระทรวงพลังงานได้รับข้อสั่งการให้ร่วมกับสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สภาพัฒน์) และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อคอยติดตามสถานการณ์และประเมินฉากทัศน์ที่อาจเกิดขึ้นจริงอย่างใกล้ชิด เนื่องจากสถานการณ์มีการเปลี่ยนแปลงรวดเร็วมาก เพื่อหาแนวทางและข้อเสนอในการช่วยเหลือประชาชนนำเสนอต่อ ศบก. ต่อไป
ส่วนกรณีผู้สื่อข่าวถามว่าสามารถเปิดเผยตัวเลขต้นทุนโครงสร้างค่าการกลั่น หรือราคาน้ำมันต่อบาร์เรล และรายละเอียดต้นทุนกำไรต่าง ๆ ได้หรือไม่ ดร.สราวุธชี้แจง ดังนี้
"กรมธุรกิจพลังงานมีรายงานที่โรงกลั่นส่งมาครับ คือค่าการกลั่นไม่ได้ขึ้นกับต้นทุนที่แต่ละโรงกลั่นเสนอมา แต่มันเป็นกลไกของตลาดเสรีที่มีอยู่ในโลก ว่าในโลกนี้เขาขายราคาน้ำมันดีเซลเท่าไร ซึ่งตลาดเป็นคนกำหนด เพราะทุกคนในโลกก็ซื้อดีเซลเช่นเดียวกัน จึงต้องเป็นไปตามกลไกตลาด
ส่วนราคาน้ำมันดิบในแต่ละวัน ถามว่าใครเป็นคนกำหนด ก็ไม่มีใครกำหนดครับ แต่มันเป็นอีกกลไกหนึ่งที่ทุกคนมาไล่ซื้อน้ำมันดิบกัน ซึ่งถามว่าสองกลไกนี้สัมพันธ์กันไหม ก็มีทั้งช่วงที่สัมพันธ์กันบ้างและไม่สัมพันธ์กันบ้างในบางช่วงเวลา
อย่างเช่นกรณีที่เกิดสงคราม ในตอนแรกราคาน้ำมันดิบอาจจะยังไม่ปรับขึ้น แต่น้ำมันสำเร็จรูปนั้นทุกคนเริ่มกว้านซื้อเพราะเกิดอาการแพนิคกันทุกประเทศ ทำให้ราคาไหลไปไกลจนไม่สัมพันธ์กับราคาน้ำมันดิบเลย
ส่วนต่างหรือ Gap ที่เกิดขึ้นนี้ คือสิ่งที่โลกรายงานตามที่เกิดขึ้นจริง และทั่วโลกจะเรียกส่วนต่างนี้ว่าค่าการกลั่น แต่มันคือข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นตามกลไกตลาด โดยที่ไม่ได้มีการเข้าไปกำกับครับ"