ถึงเวลา "แพลตฟอร์มไทย" ทวงคืนอธิปไตยทางข่าวสาร

ในวันเสรีภาพสื่อมวลชนโลก (3 พฤษภาคม) ที่ผ่านมา วงเสวนา“ทางรอดของสื่อไทยในยุคที่แพลตฟอร์มครองโลก”ที่จัดโดยสมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทยและสมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ ได้สะท้อนภาพความจริงที่น่าตกใจว่า "อธิปไตยทางดิจิทัลของไทยกำลังล่มสลาย" เมื่อตัวเลขเม็ดเงินโฆษณาและค่าบริการออนไลน์ที่ไหลออกสู่ต่างชาติพุ่งสูงถึง 2 แสนล้านบาทต่อปี ซึ่งเป็นมูลค่าที่มากกว่าการส่งออกข้าวทั้งปีของประเทศเสียอีก

ขณะที่เงินไหลออก เนื้อหาข่าวคุณภาพกลับถูกกับดักของ "อัลกอริทึม" ที่ถูกออกแบบโดยบริษัทข้ามชาติกดทับไว้ แต่ไปดันคอนเทนต์ขยะ แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียยักษ์ใหญ่ควบคุมการมองเห็นและดึงส่วนแบ่งโฆษณาไปเกือบทั้งหมด สื่อมวลชนไทยจึงตกอยู่ในสภาวะที่เจ็บปวด คือการต้องทำข่าวแนวคลิกเบตหรือเน้นดราม่าเพื่อแลกกับยอดวิว

ประเด็นจากวงเสวนาชวนให้เรากังวลว่าหากสถานการณ์ยังเป็นเช่นนี้ต่อไป สังคมไทยกำลังเดินหน้าเข้าสู่ยุค "มลพิษทางข้อมูล" อย่างเต็มรูปแบบ เพราะเมื่อสื่อคุณภาพที่มีต้นทุนสูงในการลงพื้นที่สืบสวนสอบสวนและตรวจสอบข้อเท็จจริงไม่สามารถอยู่รอดได้ พื้นที่ว่างจะถูกแทนที่ด้วย "คอนเทนต์ขยะ" และ "ข่าวปลอม" (Fake News) ที่ผลิตได้ง่าย ต้นทุนต่ำ แต่เรียกยอดการมองเห็นจากอัลกอริทึมได้ดีกว่า

ผลกระทบสุดท้ายจะตกอยู่ที่ประชาชนที่ได้รับข้อมูลบิดเบือนและขาดที่พึ่งในการตรวจสอบอำนาจรัฐ แม้การเรียกร้องให้รัฐบาลออกกฎหมายบังคับแบ่งปันผลประโยชน์แบบในออสเตรเลียหรือยุโรปจะเป็นเรื่องจำเป็น แต่เรามองว่าการฝากความหวังไว้ที่กฎหมายเพียงอย่างเดียวอาจไม่ทันการณ์ ทางออกที่ยั่งยืนคือการที่ "ภาคเอกชนไทย" ต้องร่วมมือกันสร้างแพลตฟอร์มสัญชาติไทยขึ้นมาอย่างจริงจัง

หนึ่ง เพื่อความเป็นกลาง การบริหารโดยภาคเอกชนและองค์กรวิชาชีพจะช่วยลดข้อครหาเรื่องการเป็นเครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อของรัฐ และสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคข่าวสาร

สอง โมเดลส่วนแบ่งรายได้ที่เป็นธรรม แพลตฟอร์มไทยต้องออกแบบมาเพื่อ "อุ้ม" สื่อคุณภาพ โดยกำหนดสัดส่วนรายได้ค่าโฆษณาที่ชัดเจนและเป็นธรรมให้กับผู้ผลิตเนื้อหาที่มีจริยธรรม ไม่ใช่ให้ค่ากับแค่จำนวนยอดคลิก

สาม อัลกอริทึมเพื่อสังคม การออกแบบระบบคัดกรองเนื้อหาที่ให้ความสำคัญกับ "ความถูกต้อง" และ "ประโยชน์สาธารณะ" มากกว่าแค่ความสะใจหรือความรุนแรง ซึ่งจะช่วยลดปัญหาเฟคนิวส์ได้อย่างเป็นรูปธรรม

สี่ ความมั่นคงทางข้อมูล การเก็บรักษาและบริหารจัดการ Data ของคนไทยให้อยู่ในประเทศ เพื่อนำไปต่อยอดเศรษฐกิจดิจิทัลของไทยเอง ไม่ใช่ส่งไปเป็นฐานข้อมูลให้ต่างชาติมาทำกำไรกลับคืนมาหาเรา

การสร้างแพลตฟอร์มไทยไม่ใช่เรื่องง่าย แต่เป็นเรื่องที่ "ต้องทำ" หากเราต้องการรักษาเสรีภาพสื่อและความมั่นคงของข้อมูลข่าวสารไว้ในมือคนไทยเอง ภาคเอกชนยักษ์ใหญ่ของไทยต้องเลิกมองแค่ผลกำไรระยะสั้นจากการใช้แพลตฟอร์มต่างชาติ และหันมาลงทุนใน "โครงสร้างพื้นฐานทางปัญญา" ของประเทศ

หากสื่อคุณภาพอยู่ไม่ได้ สังคมไทยก็อยู่ยาก เพราะในวันที่แสงไฟจากสื่อมืออาชีพดับลง สิ่งที่จะรุ่งเรืองแทนที่คือความมืดบอดจากข่าวปลอมที่พร้อมจะทำลายรากฐานของสังคมไทยและสังคมโลก

#บทบรรณาธิการ #สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทย #สมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ #อธิปไตยดิจิทัล #แพลตฟอร์มไทย #เสรีภาพสื่อ #StopFakeNews #สื่อไทย