ลานบ้านกลางเมือง : กรมศิลปากรโดยสำนักหอสมุดแห่งชาติส่งมอบผลงานการอนุรักษ์จัดเก็บเอกสารโบราณวัดจักรวรรดิราชาวาส เผยสำรวจพบคัมภีร์ใบลานมีอายุเก่าที่สุดในแหล่งเอกสารโบราณวัดจักรวรรดิฯ อยู่ในสมัยอยุธยาตอนปลาย ตรงกับสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ ปัจจุบันคัมภีร์นี้มีอายุ 307 ปี ชื่อ สิกขาบทวินิจฉัย อธิบายพระไตรปิฏกส่วนพระวินัย
วันที่ 4 สิงหาคม 2569 เวลา 10.00 น. นางสาวขนิษฐา โชติกวณิชย์ รองอธิบดีกรมศิลปากร เป็นประธานการแถลงข่าวส่งมอบผลงานการอนุรักษ์จัดเก็บเอกสารโบราณวัดจักรวรรดิราชาวาสวรมหาวิหาร พบคัมภีร์ใบลานเก่าสุดสมัยอยุธยาตอนปลายอายุ 307 ปี และยังพบคัมภีร์ใบลานสมัยรัตนโกสินทร์มากที่สุดกว่า 70 ชื่อเรื่อง กรมศิลปากรโดยสำนักหอสมุดแห่งชาติ ดำเนินโครงการความร่วมมือระหว่างวัดจักรวรรดิราชาวาสกับกรมศิลปากรเพื่อเผยแพร่ผลงานการอนุรักษ์จัดเก็บเอกสารโบราณ ดำเนินการตั้งแต่วันที่ 24 เมษายน 2568 ถึงวันที่ 6 กรกฎาคม 2569 ระยะเวลาประมาณ 1 ปี 3 เดือน ได้บูรณาการประสานความร่วมมือระหว่างกรมศิลปากร คณะสงฆ์ และประชาชน สร้างการรับรู้อย่างเป็นรูปธรรม เกิดภาคีเครือข่ายอาสาสมัครท้องถิ่นในการดูแลรักษามรดกทางศิลปวัฒนธรรม (อส.มศ.) ทั้งภิกษุและฆราวาสเพิ่มขึ้น สอดรับพันธกิจกรมศิลปากร ที่ต้องธำรงรักษา อนุรักษ์ สืบสาน มรดกทางศิลปวัฒนธรรมซึ่งเป็นภูมิปัญญาของบรรพชนจากรุ่นสู่รุ่นให้คงอยู่สืบไป ถือเป็นก้าวสำคัญในการอนุรักษ์สืบสานมรดกภูมิปัญญาให้เป็นที่ประจักษ์ และสร้างการรับรู้แบบตรงไปตรงมาแก่ชุมชนท้องถิ่นที่อยู่ใกล้ชิดเอกสารโบราณ โดยมีวัดเป็นแหล่งเอกสารโบราณและคณะสงฆ์เป็นผู้เก็บรักษาสมบัติล้ำค่าเหล่านี้
สรุปความสำเร็จของการดำเนินงาน ดังนี้
1. อนุรักษ์ จัดเก็บ และจัดทำทะเบียนเอกสารโบราณประเภทคัมภีร์ใบลานและหนังสือสมุดไทย ซึ่งเป็นการจัดระบบเพื่อให้บริการตามหลักวิชาการ ออกเลขทะเบียนรายชื่อ คัมภีร์ใบลานจำนวน 2,374 เลขที่ รวมทั้งสิ้นจำนวน 15,137 ผูก และหนังสือสมุดไทย จำนวน 75 เล่ม ถือว่าเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้กลางกรุงที่สำคัญและมีปริมาณมากที่สุด
2. สำรวจพบคัมภีร์ใบลานมีอายุเก่าที่สุดในแหล่งเอกสารโบราณวัดจักรวรรดิฯ อยู่ในสมัยอยุธยาตอนปลาย ตรงกับสมัยสมเด็จพระเจ้าท้ายสระ จารศักราชที่สร้างคัมภีร์ไว้ พ.ศ.2262 ปัจจุบันคัมภีร์นี้มีอายุ 307 ปี ชื่อ สิกขาบทวินิจฉัย ซึ่งเป็นคัมภีร์อธิบายพระไตรปิฏกส่วนพระวินัย
3. สำรวจพบคัมภีร์ใบลานสมัยธนบุรี จารศักราชที่สร้างคัมภีร์ไว้ พ.ศ.2320 และ 2322 ปัจจุบันคัมภีร์สองเรื่องนี้มีอายุ 249 ปี และ 247 ปี ได้แก่เรื่อง สารสังคหะ อธิบายถึงพระพุทธคุณ และเรื่อง จริยาปิฎก กล่าวถึงการบำเพ็ญบารมีในอดีตชาติของพระโพธิสัตว์ เพื่อแสดงให้เห็นถึงความเพียรพยายาม คัมภีร์ใบลานทั้งสองเรื่องนั้นถือเป็นคัมภีร์ใบลานหายากเนื่องจากสมัยกรุงธนบุรีเป็นราชธานีนั้นอยู่ในช่วงสั้น ๆ เพียง 15 ปี
4. สำรวจพบคัมภีร์ใบลานสมัยรัตนโกสินทร์มากที่สุดตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 7 ประมาณ 70 ชื่อเรื่อง ซึ่งนับเป็นแหล่งเอกสารโบราณที่มีคัมภีร์ใบลานสมัยรัตนโกสินทร์มากที่สุดซึ่งเคยสำรวจอนุรักษ์จัดทำทะเบียนมา สอดรับกับความเจริญรุ่งเรืองของวัดจักรวรรดิฯ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 3 เป็นต้นมา
5. หนังสือสมุดไทยพระมาลัยมีภาพเขียนสีประกอบเนื้อหาสวยงามด้านซ้ายและขวาของสมุดไทย สมัยรัตนโกสินทร์ และหนังสือสมุดไทยขาวระบุปี 2421 นายจ่งสร้างไว้ในพระพุทธศาสนา ขอให้ได้แก่พระนิพพาน หมวดธรรมคดี หมู่สวดมนต์ ซึ่งอยู่ในสมัยรัชกาลที่ 5