Pre-degree Ecosystem การออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อเชื่อมโยงการศึกษาขั้นพื้นฐาน อุดมศึกษา และโลกการทำงานในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง

ดร.วาสนา จักร์แก้ว อาจารย์ประจำคณะวิทยาการจัดการ ศูนย์การศึกษาลำปาง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต รศ.ดร.เกศสุดา สิทธิสันติกุล อาจารย์ผู้รับผิดชอบหลักสูตรเศรษฐศาสตร์เกษตรและสิ่งแวดล้อม คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ นำเสนอบทความเรื่อง "Pre-degree Ecosystem การออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้เพื่อเชื่อมโยงการศึกษาขั้นพื้นฐาน อุดมศึกษา และโลกการทำงานในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลง" ความว่า ในโลกยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว (Era of Disruption) การศึกษากำลังเผชิญกับความท้าทายครั้งสำคัญ ทั้งการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีดิจิทัล ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) การลดลงของจำนวนประชากรวัยเรียน ตลอดจนความต้องการทักษะแห่งอนาคตที่แตกต่างจากอดีต ระบบการศึกษาแบบเดิมที่กำหนดเส้นทาง “เรียนมัธยมศึกษา → เข้ามหาวิทยาลัย → สำเร็จการศึกษา → เข้าสู่ตลาดแรงงาน” อาจไม่สามารถตอบสนองต่อบริบทใหม่ได้อย่างเพียงพอ แนวคิด Pre-degree Ecosystem จึงไม่ได้เป็นเพียง “โครงการเรียนล่วงหน้า” สำหรับนักเรียนก่อนเข้ามหาวิทยาลัย แต่เป็นการออกแบบระบบนิเวศการเรียนรู้ ที่เปิดโอกาสให้ผู้เรียนเริ่มต้นสะสมความรู้ ทักษะ และประสบการณ์ตั้งแต่ช่วงก่อนเข้าสู่ระดับอุดมศึกษา พร้อมเชื่อมโยงเส้นทางการเรียนรู้ระหว่างโรงเรียน มหาวิทยาลัย และโลกการทำงานอย่างไร้รอยต่อ

Pre-degree จึงเปรียบเสมือน “สะพานแห่งโอกาส” ที่ช่วยให้เยาวชนค้นพบศักยภาพของตนเองก่อนตัดสินใจเลือกเส้นทางอนาคต เป็นกระบวนการพัฒนาศักยภาพมนุษย์ตลอดชีวิต Pre-degree Ecosystem เปลี่ยนบทบาทของมหาวิทยาลัยจาก “Institution of Teaching” ไปสู่ “Institution of Learning Ecosystem” ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางเชื่อมโยงผู้เรียน ชุมชน ภาคธุรกิจ และสังคม ประกอบด้วย 3 มิติ 1คือ การเชื่อมโยงระหว่างโรงเรียนและมหาวิทยาลัย 2. เส้นทางการเรียนรู้ที่ยืดหยุ่นและต่อเนื่อง เน้นการศึกษาตลอดชีวิตผ่านระบบสะสมหน่วยการเรียนรู้ ไม่จำกัดอยู่เฉพาะรูปแบบการเรียนแบบเดิม 3. การเชื่อมโยงกับโลกการทำงาน ที่จำเป็นต้องสร้างความสัมพันธ์ระหว่างมหาวิทยาลัยกับภาคอุตสาหกรรม เพื่อให้ผู้เรียนได้รับทั้งความรู้เชิงวิชาการและทักษะเชิงปฏิบัติ ซึ่งเป็นทักษะสำคัญของการทำงานในอนาคต

คุณค่าที่สำคัญของ Pre-degree คือการลดข้อจำกัดด้านโอกาสทางการศึกษา โดยเฉพาะในยุคที่ผู้เรียนมีความหลากหลายทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และบริบทพื้นที่ การเปิดโอกาสให้นักเรียนเข้าถึงทรัพยากรทางการศึกษาระดับมหาวิทยาลัยตั้งแต่ก่อนสำเร็จการศึกษาขั้นพื้นฐาน ช่วยสร้างความมั่นใจ ลดความเหลื่อมล้ำ และเพิ่มโอกาสในการเข้าสู่การศึกษาระดับสูง แนวคิดดังกล่าวสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน SDG4: Quality Education ที่มุ่งสร้างโอกาสทางการศึกษาที่มีคุณภาพและครอบคลุมสำหรับทุกคน รวมถึงแนวคิด Learning Society ที่มองว่าการเรียนรู้ไม่ควรถูกจำกัดด้วยอายุ สถานที่ หรือช่วงเวลาของชีวิต

ในสถานการณ์ที่มหาวิทยาลัยไทยกำลังเผชิญความท้าทายจากจำนวนผู้เรียนที่ลดลง การแข่งขันที่สูงขึ้น และการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการเรียนรู้ Pre-degree Ecosystem สามารถเป็นหนึ่งในกลยุทธ์สำคัญในการสร้าง Dynamic Capabilities ให้มหาวิทยาลัยสามารถปรับตัวและสร้างคุณค่าใหม่แก่สังคมมหาวิทยาลัยในอนาคตอาจไม่ได้แข่งขันกันเพียงจำนวนผู้สมัครเรียน แต่แข่งขันกันด้วยความสามารถในการสร้าง “ประสบการณ์การเรียนรู้ที่มีความหมาย” การสร้างเครือข่ายการเรียนรู้ และการเป็นพื้นที่ที่ช่วยให้ผู้คนทุกช่วงวัยสามารถพัฒนาตนเองได้ ดังนั้น Pre-degree จึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือเพิ่มจำนวนนักศึกษา แต่เป็นยุทธศาสตร์การสร้างความสัมพันธ์ระยะยาวระหว่างมหาวิทยาลัยกับผู้เรียนตั้งแต่ก่อนเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัย จนถึงการเป็นบัณฑิตและผู้เรียนรู้ตลอดชีวิต

Pre-degree Ecosystem คือการมองการศึกษาใหม่ผ่านมุมมองของ “ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง” โดยสร้างสะพานเชื่อมโยงระหว่างโรงเรียน มหาวิทยาลัย และโลกการทำงานอย่างเป็นระบบ เป็นการเปลี่ยนผ่านจากการศึกษาที่เน้นการถ่ายทอดความรู้ ไปสู่การสร้างระบบนิเวศที่ส่งเสริมศักยภาพมนุษย์ เพราะคุณค่าของ Pre-degree ไม่ได้อยู่ที่จำนวนหน่วยกิตที่ผู้เรียนสะสมได้ แต่อยู่ที่ “โอกาสครั้งแรกที่ทำให้เยาวชนค้นพบตัวเอง” “ความมั่นใจในการเลือกอนาคต” และ “พื้นที่แห่งการเติบโตที่มหาวิทยาลัยมอบให้ก่อนวันที่พวกเขาจะก้าวเข้าสู่รั้วมหาวิทยาลัยอย่างเต็มตัว” เพราะมหาวิทยาลัยในอนาคตไม่ได้มีหน้าที่เพียงสร้างบัณฑิต แต่ต้องร่วมสร้าง “มนุษย์แห่งอนาคต” ที่พร้อมเรียนรู้ ปรับตัว และสร้างคุณค่าให้กับสังคมอย่างยั่งยืน