ดร.วาสนา จักร์แก้ว อาจารย์ประจำคณะวิทยาการจัดการ ศูนย์การศึกษาลำปาง มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง "การบูรณาการ AI ในระดับอุดมศึกษา โอกาสและความท้าทายในยุคดิจิทัล" ความว่า การเปลี่ยนผ่านสู่ยุคดิจิทัลได้เร่งให้สถาบันอุดมศึกษาทั่วโลกต้องปรับตัวอย่างเร่งด่วนต่อเทคโนโลยีที่เกิดใหม่อยู่อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ซึ่งกำลังมีบทบาทที่สำคัญในการพลิกโฉมการจัดการเรียนรู้ (learning transformation) อย่างมีนัยสำคัญ เพราะ AI ไม่เพียงช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดการศึกษา แต่ AI ยังเปิดโอกาสให้เกิดรูปแบบการเรียนรู้ใหม่ที่เน้นการมีส่วนร่วม การทำงานร่วมกัน (collaborative learning) และการเรียนรู้แบบเฉพาะบุคคล ซึ่งมีการบูรณาการนำ AI มาใช้ในระดับอุดมศึกษาในการช่วยสนับสนุนการจัดการเรียนรู้ที่มีความยืดหยุ่นและตอบสนองต่อความต้องการของผู้เรียนได้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะการใช้ระบบอัจฉริยะในการวิเคราะห์ข้อมูลผู้เรียน (learning analytics) เพื่อออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้ที่เหมาะสมรายบุคคล
ขณะเดียวกัน AI ยังส่งเสริมการเรียนรู้แบบร่วมมือ (collaborative learning) ผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล เช่น การใช้ระบบแนะนำ (recommendation systems) การจับคู่กลุ่มเรียน (group formation) และการสนับสนุนการแลกเปลี่ยนความรู้ระหว่างผู้เรียน ซึ่งช่วยพัฒนาทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 เช่น การคิดเชิงวิพากษ์ การสื่อสาร และการทำงานเป็นทีม นอกจากนี้ AI ยังมีบทบาทในการสนับสนุนผู้สอน โดยช่วยลดภาระงานด้านการประเมินผล การให้ข้อเสนอแนะ และการบริหารจัดการชั้นเรียน ทำให้ผู้สอนสามารถมุ่งเน้นไปที่การออกแบบการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์และการพัฒนาทักษะขั้นสูงของผู้เรียนมากขึ้น การเปลี่ยนบทบาทของผู้สอนจาก “ผู้ถ่ายทอดความรู้” สู่ “ผู้ออกแบบประสบการณ์การเรียนรู้” (learning designer) ถือเป็นหัวใจสำคัญของการเปลี่ยนแปลงในยุค AI
อย่างไรก็ตามในการบูรณาการโดยการนำเอา AI ในใช้ในระดับอุดมศึกษายังต้องเผชิญกับความท้าทายหลายประการ ประการแรกคือ ประเด็นด้านจริยธรรมและความเป็นส่วนตัวของข้อมูล (data privacy) เนื่องจากการใช้ AI จำเป็นต้องอาศัยข้อมูลจำนวนมาก ซึ่งอาจนำไปสู่ความเสี่ยงด้านการละเมิดสิทธิส่วนบุคคล ประการที่สองคือความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล (digital divide) ที่อาจทำให้ผู้เรียนบางกลุ่มไม่สามารถเข้าถึงเทคโนโลยีได้อย่างเท่าเทียมกัน และประการที่สามคือ ความพร้อมของบุคลากรทางการศึกษา ที่ยังขาดทักษะด้าน AI และการออกแบบการเรียนรู้ในบริบทดิจิทัล
ในการบูรณาการจัดการศึกษาในระดับอุดมศึกษาที่มีการนำเอา AI มาใช้ให้เกิดประสิทธิภาพอย่างยั่งยืน จึงจำเป็นต้องมีแนวทางเชิงนโยบายที่ชัดเจนและเป็นระบบ ภาครัฐและสถาบันการศึกษาควรส่งเสริมการพัฒนาสมรรถนะด้าน AI (AI literacy) สำหรับทั้งผู้สอนและผู้เรียนสามารถใช้เทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีจริยธรรม ควรพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลและแพลตฟอร์มการเรียนรู้ที่เอื้อต่อการเรียนรู้แบบร่วมมือ (collaborative platforms) และการเรียนรู้ตลอดชีวิต (lifelong learning) ที่สำคัญควรมีการกำหนดกรอบจริยธรรมและกฎหมายในการใช้ AI เพื่อคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและสร้างความเชื่อมั่นในระบบการศึกษา
การใช้ AI ในระบบอุดมศึกษาเป็นทั้งโอกาสและความท้าทายที่ต้องได้รับการจัดการอย่างรอบด้าน การนำ AI มาใช้ร่วมกับแนวคิดการเรียนรู้แบบร่วมมือจะช่วยยกระดับคุณภาพการศึกษาและพัฒนาทักษะแห่งอนาคตของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากมีการออกแบบนโยบายและการดำเนินงานที่มีความเหมาะสม รอบคอบ และสอดคล้องกับบริบททางสังคมอย่างแท้จริง ย่อมจะเป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการบูรณาการเทคโนโลยีให้เกิดประสิทธิผลสูงสุดและนำไปสู่การพัฒนาอย่างยั่งยืนในระยะยาว
#AIการศึกษา #อุดมศึกษา #DigitalTransformation #การเรียนรู้ยุคดิจิทัล #LearningAnalytics #CollaborativeLearning #AIethics #DataPrivacy #Upskill #Reskill #EdTech #LifelongLearning