อว.สร้างต้นทุนชีวิตเด็กและเยาวชนผ่านศิลปกรรม “สร้างศิลป์ สร้างคุณค่า สร้างพื้นที่เรียนรู้”

กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) โดยวิทยสถานสังคมศาสตร์ มนุษยศาสตร์และศิลปกรรมศาสตร์แห่งประเทศไทย หรือ ธัชชา ร่วมส่งเสริม พัฒนา และต่อยอดทุนทางศิลปกรรมแก่เด็กและเยาวชนผ่านสถาบันพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ ในโครงการ การเรียนรู้สำหรับเด็กผ่านการบูรณาการสุนทรียศาสตร์จากศิลปกรรม 4 ภูมิภาค ซึ่งเป็นหนึ่งในแผนงานพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ ประจำปี พ.ศ.2566 เพื่อสนับสนุนและส่งเสริมให้เกิดการจัดพื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรมขึ้นในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ และพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศ

ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ อดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) และผู้จัดตั้งโครงการ “ธัชชา” กล่าวถึง ความจำเป็นของการมีพื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ 

“การที่ต้องมีพื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาตินั้น แน่นอนว่าถ้าจะกล่าวถึงพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติบางครั้งก็เข้าถึงได้ง่าย ไม่ต้องมีพื้นที่เรียนรู้พิเศษ แต่ศิลปะบางครั้งก็จำเป็นต้องมีความรู้จึงจะซาบซึ้งหรือเข้าใจได้ ถ้าเราจะปลูกฝังให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงศิลปะให้เกิดขึ้นตั้งแต่วัยเยาว์ จำเป็นต้องมีพื้นที่การเรียนรู้พิเศษ หรือถ้าจะปลูกฝังให้พัฒนาตนเองด้านศิลปะไปถึงศิลปะขั้นสูง ขั้นอัจฉริยะ ก็จำเป็นต้องปลูกฝังตั้งแต่วัยเยาว์ ในการนี้จึงจำเป็นที่ต้องมีพื้นที่การเรียนรู้โดยเฉพาะ”

ศาสตราจารย์เกริก ยุ้นพันธ์ ศิลปินแห่งชาติ พ.ศ.2565 สาขาวรรณศิลป์ /  ผู้ก่อตั้งพิพิธภัณฑ์ล้านของเล่นเกริกยุ้นพันธ์ กล่าวถึงการ “สร้างศิลป์” ว่า “ศิลปะคือชีวิต ชีวิตต้องมีศิลปะและใช้ศิลปะเพื่อชีวิต”

“ผู้ใหญ่ต้องเป็นแบบให้กับเด็ก ผู้ใหญ่ต้องทำให้เด็กเห็น เด็กดู เด็กรู้ “ไก่งามเพราะขน คนงามเพราะแต่ง” ศิลปะจึงจะอยู่ในเนื้อในตัวตั้งแต่เด็ก ตั้งแต่เล็ก การดำเนินชีวิตของแต่ละปัจเจกบุคคลจะต้องมีศิลปะเป็นลักษณะเฉพาะของแต่ละคนในการเดินทางของชีวิต ตามเหตุแห่งปัจจัยธรรมชาติสิ่งแวดล้อม การแสดง ดนตรี อาหาร ผลงานศิลปะ และสถานที่ จะต้องเป็นประสบการณ์ที่เด็กพึงได้รับจึงจะเกิดความละเอียดอ่อนในอารมณ์และความรู้สึก ดังนั้น การหยั่งรากลึกในศิลปะของเด็กจึงจำเป็นและสมควรคัดสรร จัดสรรให้เด็กพึงได้รับ เป็นเรื่องสำคัญ ศิลปะที่งดงามถ้ามีกับผู้ใด ผู้นั้นจะเป็นผู้เจริญ ในระบบครรลองของการเดินทางชีวิตที่อิ่มสุข อิ่มใจ 

ผศ.รพินทร (ณ ถลาง) คงสมบูรณ์ อาจารย์ประจำสาขาวิชาวรรณกรรมสำหรับเด็ก คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ กล่าวถึงการ "สร้างคุณค่า" ด้านศิลปกรรมเพื่อปลูกฝัง พัฒนา ต่อยอด คุณค่าในชีวิตของเด็กและเยาวชน ว่า “เด็กและเยาวชนเป็นกำลังสำคัญของประเทศชาติในทุกด้าน เป็นพลังที่มีความว่องไวในการขับเคลื่อนทางสติปัญญาและการรับรู้ การสร้างคุณค่าด้านศิลปกรรมให้พวกเขา ถือเป็นอีกมิติหนึ่งที่สำคัญอย่างยิ่ง เริ่มจากการปลูกฝังให้เห็นคุณค่าของศิลปกรรม ตระหนักถึงที่มาและประโยชน์ เชื่อมโยงกับชีวิต ประสบการณ์และโลกทัศน์ของเขา ผ่านคำแนะนำ การกลั่นกรองและสร้างสรรค์จากผู้ใหญ่ที่สร้างสรรค์ด้วยความรู้ ความเข้าใจ ก็จะเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยต่อยอดคุณค่าในชีวิตให้เด็กและเยาวชนได้”

ดร.นันทมนต์ กู้ตลาด สถาบันวิจัยภาษาและวัฒนธรรมเอเชีย มหาวิทยาลัยมหิดล กล่าวถึง การ "สร้างพื้นที่เรียนรู้” ที่ช่วยสร้างคุณค่าทางศิลปกรรมให้เด็กและเยาวชน ว่า “ต้องเป็นพื้นที่ที่คิดถึงผู้ใช้ที่เป็นเด็กและเยาวชนจริง ๆ มีการออกแบบการสื่อความหมายเพื่อการเรียนรู้เรื่องศิลปะที่เหมาะสมกับวัย เพื่อให้เด็กและเยาวชนได้เห็นคุณค่า ความสำคัญของการมีศิลปะอยู่ในชีวิตประจำวัน รวมทั้งคำนึงถึงการออกแบบที่เป็น Universal Design ที่สามารถอำนวยความสะดวกให้เด็กและเยาวชนที่เป็นผู้พิการสามารถมาใช้พื้นที่นี้ได้ด้วยเช่นกัน”
    
ทางด้าน ดร.สรวงมณฑ์ สิทธิสมาน หัวหน้าทีมวิจัย โครงการการเรียนรู้สำหรับเด็กผ่านการบูรณาการสุนทรียศาสตร์จากศิลปกรรม 4 ภูมิภาค กล่าวว่า “นี่เป็นหนึ่งในการศึกษาวิจัยภายใต้ที่ต่อยอดมาจากโครงการ พื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรม ที่ดำเนินการมากว่า 3 ปี ส่งต่อมาสู่โครงการการเรียนรู้สำหรับเด็กผ่านการบูรณาการสุนทรียศาสตร์จากศิลปกรรม 4 ภูมิภาค ซึ่งเป็นหนึ่งในแผนงานพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ ประจำปี พ.ศ.2566 มีวัตถุประสงค์หลักในการสนับสนุนและส่งเสริมการจัดพื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรมในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ รวมทั้งการเผยแพร่ ต่อยอดองค์ความรู้ด้านพื้นที่เรียนรู้ทางด้านศิลปกรรมสำหรับเด็กและเยาวชนไปสู่พื้นที่ต่าง ๆ”

โครงการฯ นี้ ริเริ่ม ดำเนินการ และต่อยอดการวิจัยมากว่า 3 ปีแล้ว มีการศึกษาค้นคว้าในเชิงวิชาการ และลงพื้นที่เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เชื่อมโยงเครือข่าย และบูรณาการพื้นที่การเรียนรู้ร่วมกันระหว่างส่วนกลางและส่วนภูมิภาค ผ่านเครือข่ายพื้นที่การเรียนรู้ที่เกี่ยวข้องกับเด็กและเยาวชน มีเครือข่ายกว่า 30 แห่งจาก 4 ภูมิภาคทั่วประเทศ ซึ่งมีการนำผลการวิจัยจากความคิดเห็นและข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญ รวมทั้งมีการสำรวจความคิดเห็นจากพื้นที่/ท้องถิ่นผ่านการการจัดกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ซี่งล่าสุด ได้มีการจัดกิจกรรมการเรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรมประจำถิ่นภาคใต้ ซึ่ง จ.นครศรีธรรมราช เมื่อปีที่ผ่านมา 
    
การดำเนินการงานด้านพื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรมภายในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ จึงเป็นกระบวนการที่ครอบคลุมทั้งการศึกษา ค้นคว้า วิจัย การลงพื้นที่ในส่วนภูมิภาค การทำงานแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกับเครือข่ายด้านศิลปกรรมที่ทำงานเกี่ยวข้องกับเด็กและเยาวชน ทั้งนี้ ก็เพื่อการการสนับสนุน พัฒนา และต่อยอด นำไปสู่การสร้างสรรค์พื้นที่เรียนรู้สำหรับเด็กและเยาวชนผ่านคุณค่าทุนทางศิลปกรรมในพิพิธภัณฑ์ศิลปกรรมแห่งชาติ และการเผยแพร่องค์ความรู้ด้านพื้นที่เรียนรู้ทางด้านศิลปกรรมสำหรับเด็กและเยาวชนในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วประเทศต่อไป