จัดฟันใส vs เหล็ก ต่างกันยังไง สรุปเคสไหนต้องทำแบบไหน

หลายคนมักมีความเชื่อผิดๆ ว่า "การจัดฟันใส" คือทางเลือกที่ดีที่สุด ทันสมัยที่สุด และสามารถแก้ไขปัญหาฟันได้ทุกรูปแบบ แต่ในความเป็นจริงแล้ว รูปแบบฟันและโครงสร้างขากรรไกรของแต่ละคนมีความซับซ้อนต่างกัน บทความนี้จึงขออาสาช่วยประเมินเบื้องต้นว่าสภาพฟันแบบไหนเหมาะกับเครื่องมือชนิดใดกันแน่ โดยได้รับคำแนะนำจาก Konvy Dental Clinic คลินิกทันตกรรมครบวงจรที่มีประสบการณ์ดูแลทั้งเคสจัดฟันใสและจัดฟันเหล็ก มาช่วยไขข้อข้องใจเพื่อให้ทุกคนได้ผลลัพธ์การรักษาที่คุ้มค่าและแก้ปัญหาได้ตรงจุดที่สุด

จัดฟันใส vs จัดฟันเหล็ก ต่างกันอย่างไร

ก่อนจะไปตัดสินฟันธงว่าแบบไหนดีกว่ากัน ต้องทำความเข้าใจกลไกการทำงานของเครื่องมือทั้งสองประเภทที่เป็นคู่เทียบหลักในวงการทันตกรรมเสียก่อน เพราะเครื่องมือแต่ละชนิดถูกออกแบบมาเพื่อจุดประสงค์และกลไกการเคลื่อนฟันที่แตกต่างกัน

จัดฟันเหล็ก (Metal Braces) หรือที่เรียกติดปากว่าเหล็กจัดฟัน เป็นระบบที่ประกอบด้วย "แบร็กเก็ต" (Bracket) ติดบนผิวฟัน และร้อยด้วย "ลวด" (Wire) การทำงานจะใช้แรงดึงคงที่จากการปรับลวดและยางดึงฟัน ถือเป็นมาตรฐาน Gold Standard ที่ทันตแพทย์ทั่วโลกใช้มาอย่างยาวนาน ข้อดีคือควบคุมทิศทางฟันได้แม่นยำและมีแรงดึงที่สม่ำเสมอ

จัดฟันใส (Clear Aligner) นวัตกรรมการจัดฟันโดยใช้ชุดเครื่องมือที่ทำจากพลาสติกใสชนิดพิเศษ (Tray) ซึ่งถูกออกแบบและคำนวณการเคลื่อนที่ของฟันด้วยระบบคอมพิวเตอร์ 3 มิติ คนไข้จะต้องเปลี่ยนชิ้นงานไปตามสเตปที่วางแผนไว้ จุดเด่นคือความสวยงาม มองแทบไม่เห็นว่าจัดฟัน และสามารถถอดออกได้เพื่อทำความสะอาดหรือรับประทานอาหาร

เช็กเลย! เคสแบบไหนที่จัดฟันใสเอาอยู่ และเหมาะกับคุณ

แม้ว่าเทคโนโลยีจัดฟันใสในปัจจุบันจะพัฒนาไปไกลมากจนสามารถรักษาเคสที่ยากขึ้นได้ แต่กลุ่มเป้าหมายหลักที่ทำแล้วได้ผลลัพธ์ดีที่สุด เร็วที่สุด และคุ้มค่าที่สุด มักจะมีลักษณะดังนี้:

ปัญหาฟันระดับเล็กน้อยถึงปานกลาง

กลุ่มที่เหมาะกับการจัดฟันใส ได้แก่ผู้ที่มีปัญหาฟันซ้อนเกเพียงเล็กน้อย ฟันห่างที่ไม่กว้างมาก หรือฟันยื่นเพียงเล็กน้อย โดยลักษณะสำคัญคือ "ไม่ต้องมีการถอนฟัน" หรือถ้าต้องถอนก็เป็นการเคลื่อนฟันเพื่อปิดช่องว่างในระยะทางที่ไม่ไกลมากนัก การจัดฟันใสจะสามารถเก็บรายละเอียด เรียงฟันให้สวยงามได้รวดเร็ว และเจ็บน้อยกว่าเหล็กเพราะไม่มีเหล็กมาทิ่มเนื้อเยื่อในปาก

คนที่ให้ความสำคัญกับภาพลักษณ์และวินัย

นอกจากลักษณะฟันแล้ว "ไลฟ์สไตล์" คือตัวแปรสำคัญ ผู้ที่ประกอบอาชีพที่ต้องใช้หน้าตา พูดคุย หรือต้องการความมั่นใจสูง เช่น แอร์โฮสเตส ดารา นายแบบ หรือนักธุรกิจ มักจะเหมาะกับจัดฟันใสมากกว่า แต่สิ่งที่คลินิกจัดฟันต้องย้ำเสมอคือ "วินัย" เพราะเครื่องมือชนิดนี้ถอดได้ คนไข้จึงต้องใส่ให้ครบ 22 ชั่วโมงต่อวัน (ถอดเฉพาะกินข้าวและแปรงฟัน) หากขาดวินัย การรักษาอาจล้มเหลว หรือระยะเวลายืดเยื้อออกไปไม่มีกำหนด

เคสแบบไหนที่ต้องจัดฟันเหล็กเท่านั้น

จากมุมมองทันตแพทย์ แม้เราจะมีงบประมาณพร้อมจ่ายเพื่อความสวยงาม แต่ถ้าโครงสร้างทางกายวิภาคไม่เอื้ออำนวย การดันทุรังจัดฟันใสอาจไม่ใช่คำตอบ ลองมาเช็กกันว่าเคสแบบไหนที่ต้องยกให้ "จัดฟันเหล็ก" เป็นพระเอก

ความผิดปกติของโครงสร้างขากรรไกรที่ซับซ้อน

กรณีที่มีความผิดปกติที่ "กระดูกขากรรไกร" ไม่ใช่แค่ตัวฟัน เช่น คางยื่นออกมามาก (Prognathism), คางเบี้ยวผิดรูป หรือขากรรไกรบนและล่างมีขนาดไม่สัมพันธ์กันอย่างรุนแรง เคสเหล่านี้มักต้องใช้การจัดฟันร่วมกับการผ่าตัดขากรรไกร (Orthognathic Surgery) หรือต้องใช้แรงดึงจากหนังยาง (Elastics) ในทิศทางที่ซับซ้อน ซึ่งเครื่องมือแบบติดแน่น (เหล็ก) จะสามารถเป็นจุดยึดเกาะและส่งผ่านแรงเพื่อควบคุมทิศทางของกระดูกและฟันได้เสถียรกว่ามาก

ฟันซ้อนเกรุนแรง หรือ ฟันฝัง

สำหรับเคสที่มีฟันหมุน บิดตัวผิดรูปมากๆ (Severe Rotation) หรือมีฟันฝังอยู่ใต้เหงือกที่จำเป็นต้องดึงลงมาเรียงในแนวฟัน (เช่น ฟันเขี้ยวฝัง) การใช้จัดฟันใสอาจทำได้ยากหรือทำไม่ได้เลย เนื่องจากพลาสติกอาจไม่มีแรงยึดจับที่มากพอในการ "บิด" (Torque) รากฟันให้หมุนตามต้องการ หรือไม่มีแรงดึงมากพอที่จะลากฟันฝังลงมา ในขณะที่เหล็กจัดฟันสามารถติดอุปกรณ์เสริมเพื่อดึงและหมุนฟันได้แม่นยำและรุนแรงกว่า

ปัญหาการสบฟันลึก หรือ สบฟันเปิด รุนแรง

การสบฟันลึก (ฟันบนคร่อมปิดฟันล่างจนมองไม่เห็นฟันล่าง) หรือสบฟันเปิด (กัดฟันแล้วมีช่องว่างระหว่างฟันบนล่าง) ในระดับรุนแรง จำเป็นต้องมีการปรับระดับความสูงต่ำของฟัน (Vertical Control) อย่างมาก การใช้เหล็กจัดฟันจะสามารถควบคุมการกดฟันหรือดึงฟันในแนวดิ่งได้ดีกว่า ซึ่งช่วยแก้ปัญหาโครงสร้างการสบฟันให้กลับมาทำหน้าที่เคี้ยวอาหารได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ตารางเทียบชัดๆ จัดฟันใส vs จัดฟันเหล็ก เลือกแบบไหนคุ้มกว่า?

เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น ลองพิจารณาตารางเปรียบเทียบปัจจัยต่างๆ ที่ Konvy Dental สรุปมาให้ ดังนี้:

จัดฟันใสเร็วกว่าจัดฟันเหล็กจริงไหม?

คำตอบคือ "ไม่เสมอไป" แม้ว่าตามทฤษฎีในเคสที่ง่ายถึงปานกลาง การจัดฟันใสอาจปิดจบเคสได้เร็วกว่าเพราะมีการวางแผนล่วงหน้าผ่านระบบคอมพิวเตอร์ แต่ในทางปฏิบัติ ความเร็วขึ้นอยู่กับ "ความยากง่ายของเคส" และ "วินัยของคนไข้" เป็นหลัก หากเป็นเคสยาก การจัดฟันใสอาจใช้เวลาพอๆ กับจัดฟันเหล็ก หรือหากคนไข้ลืมใส่เครื่องมือบ่อยๆ ฟันก็จะไม่เคลื่อนตามแผน ทำให้ต้องพิมพ์ปากทำชิ้นงานใหม่ (Refinement) ซึ่งจะทำให้เสียเวลาเพิ่มขึ้นไปอีก

ถ้าเริ่มจัดแบบเหล็ก แล้วเปลี่ยนไปจัดแบบใสกลางคันได้ไหม?

สามารถทำได้ แต่ต้องพิจารณาเรื่อง "ความคุ้มค่า" เป็นหลัก เพราะการเปลี่ยนระบบกลางคันเปรียบเสมือนการเริ่มนับหนึ่งใหม่ในขั้นตอนการวางแผน การพิมพ์ปาก และการผลิตชิ้นงาน ซึ่งจะมีค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้นสูงมาก (อาจต้องจ่ายราคาเต็มของแพ็กเกจจัดฟันใสใหม่) ดังนั้น หากลังเล แนะนำให้ปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อประเมินแผนการรักษาระยะยาวให้ชัดเจนตั้งแต่แรก เพื่อจะได้ไม่ต้องเสียเงินซ้ำซ้อน

สรุปบทความ

ท้ายที่สุดแล้ว การเลือกวิธีจัดฟันไม่ได้ขึ้นอยู่กับความชอบเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูที่ "ต้นทุนเดิม" ของโครงสร้างฟันและขากรรไกรเป็นหลัก แม้ใจจะอยากจัดฟันใสแค่ไหน แต่หากสภาพฟันมีความซับซ้อนสูง การฝืนทำอาจทำให้เสียเงินเปล่าและปัญหาไม่จบ การเข้ามาปรึกษาทันตแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียด ตรวจดูฟิล์มเอกซเรย์โครงสร้างใบหน้า จึงเป็นด่านแรกที่สำคัญที่สุด เพื่อให้การลงทุนกับรอยยิ้มครั้งนี้ได้ผลลัพธ์ที่สวยงาม ยั่งยืน และปลอดภัยต่อสุขภาพช่องปากในระยะยาว

สอบถามรายละเอียดบริการทันตกรรมกับ Konvy Dental Clinic

สาขาเพิร์ล แบงก์ค็อก อารีย์ : 0933299282 หรือ 0961191164

สาขาตะวันนา บางกะปิ : 0933299282 หรือ 0658878191