“สามารถ” สอน “ไอซ์” เดือด! สภาไม่ใช่เวทีส่วนตัว ย้ำสิทธิ–เสรีภาพต้องมาคู่กติกา เพราะนี่คืออำนาจของประชาชน

กรณีเหตุการณ์ในที่ประชุมสภาผู้แทนราษฎร ที่คุณไอซ์ลุกขึ้นยืนและมีการโต้แย้งกับประธานในลักษณะว่า “ท่านประธานไม่มีสิทธิ์มาละเมิดสิทธิการยืนของดิฉัน” นั้น

 

ผมอยากชวนพี่น้องประชาชนมาทำความเข้าใจ “กติกาของสภา” กันให้ชัดครับ

 

ประชาธิปไตยให้สิทธิและเสรีภาพแก่ทุกคน แต่เมื่อเข้ามาปฏิบัติหน้าที่ในสภาผู้แทนราษฎร การใช้สิทธิก็ต้องอยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ กฎหมาย และข้อบังคับการประชุมสภาเช่นเดียวกัน

 

สภาไม่ใช่สถานที่ที่ใครอยากพูดก็พูด อยากยืนก็ยืน หรือไม่พอใจคำวินิจฉัยแล้วจะสร้างกติกาขึ้นมาเอง

กติกามีอยู่แล้วครับ

 

ข้อ 9 — ประธานต้องวางตนเป็นกลาง

 

ต้องพูดให้เป็นธรรมว่า สมาชิกไม่ได้มีแต่หน้าที่ปฏิบัติตามประธาน ประธานสภาเองก็อยู่ภายใต้ข้อบังคับเช่นกัน

ข้อบังคับกำหนดหน้าที่และอำนาจของประธาน รวมถึงหลักสำคัญว่า ต้องวางตนเป็นกลางในการปฏิบัติหน้าที่

ดังนั้น ถ้าสมาชิกเห็นว่าประธานปฏิบัติหน้าที่ไม่เป็นกลาง สมาชิกย่อมสามารถยก ข้อ 9 ขึ้นเป็นเหตุแห่งการประท้วงได้

 

ผมยืนยันว่า ประท้วงได้ครับ

 

แต่ต้องแยกให้ออกว่า

 

ข้อ 9 = ฐานเกี่ยวกับหน้าที่และความเป็นกลางของประธาน

 

ส่วน

การใช้สิทธิประท้วง = ต้องทำตามวิธีการและกระบวนการที่ข้อบังคับกำหนด

ไม่ใช่เพียงลุกขึ้นยืน แล้วถือว่าการยืนนั้นกลายเป็น “การประท้วงข้อ 9” โดยอัตโนมัติ

ข้อ 69 — การอภิปรายก็มีกติกา

 

การอภิปรายต้องอยู่ในประเด็น ไม่ฟุ่มเฟือย วนเวียน หรือซ้ำซาก และต้องอยู่ภายใต้ข้อกำหนดเรื่องถ้อยคำ กิริยา และการดำเนินการอภิปราย

 

คุณจะอภิปรายรัฐบาลหนักแค่ไหนก็ได้

 

คุณจะตรวจสอบรัฐมนตรีเข้มข้นแค่ไหนก็ได้

 

คุณจะเห็นต่างกับประธานก็ได้

 

แต่ทุกคนต้องอยู่ภายใต้กติกาฉบับเดียวกัน

 

การประท้วง — มีสิทธิ แต่ต้องใช้สิทธิให้ถูกวิธี

 

หากสมาชิกเห็นว่ามีการฝ่าฝืนข้อบังคับ สมาชิกมีสิทธิประท้วง

 

หากเห็นว่าประธานไม่วางตนเป็นกลาง ก็สามารถยกข้อ 9 ขึ้นเป็นเหตุแห่งการประท้วง

 

แต่ต้องแสดงเจตนาประท้วงตามกระบวนการที่ข้อบังคับกำหนด เช่น การยืนและยกมือขึ้นพ้นศีรษะเพื่อขอใช้สิทธิ พร้อมระบุให้ชัดว่าประท้วงเรื่องใดและอาศัยข้อบังคับข้อใด

 

เมื่อประธานวินิจฉัยแล้ว กระบวนการประชุมก็ต้องดำเนินต่อไปตามข้อบังคับ

 

เพราะหากสมาชิกทุกคนสามารถสร้าง “วิธีประท้วงส่วนตัว” ขึ้นมาเอง ข้อบังคับการประชุมจะมีไว้ทำไม?

และนี่คือสิ่งที่ผมอยากย้ำที่สุด — ทำไมเราจึงต้องให้เกียรติสภา?

 

เพราะสภาแห่งนี้ ไม่ใช่ห้องประชุมธรรมดา

 

แต่เป็นสถานที่ซึ่งอำนาจของประชาชนทั้งประเทศ ถูกส่งผ่านมายังผู้แทนที่ประชาชนเลือกเข้ามา

สภาคือ “ที่ตั้งอำนาจ” และในขณะเดียวกันก็เป็น “ที่ตรวจสอบอำนาจ”

 

รัฐธรรมนูญวางหลักว่า อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย และการใช้อำนาจนั้นดำเนินผ่านองค์กรตามรัฐธรรมนูญ

 

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจึงไม่ได้เข้ามานั่งในห้องประชุมในฐานะบุคคลธรรมดา

 

แต่เข้ามาในฐานะ “ผู้แทนของประชาชน”

 

เสียงที่กดลงคะแนนแต่ละครั้ง จึงไม่ใช่เพียงเสียงของ ส.ส. คนหนึ่ง แต่เป็นการใช้อำนาจที่ประชาชนมอบหมายผ่านระบบผู้แทน

 

สภาคือสถานที่ให้ความเห็นชอบนายกรัฐมนตรี

 

ตามระบบรัฐสภา บุคคลจะขึ้นดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรีต้องผ่านกระบวนการตามรัฐธรรมนูญ และสภาผู้แทนราษฎรมีบทบาทโดยตรงในการลงมติให้ความเห็นชอบบุคคลซึ่งสมควรได้รับแต่งตั้งเป็นนายกรัฐมนตรี

 

พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ

 

อำนาจในการตั้งผู้นำฝ่ายบริหาร เริ่มต้นจากเสียงของผู้แทนประชาชนในสภา

 

นี่คือความยิ่งใหญ่ของสภา

 

สภาคือหัวใจของอำนาจนิติบัญญัติ

 

กฎหมายที่ใช้บังคับประชาชนทั้งประเทศ ต้องผ่านกระบวนการทางนิติบัญญัติ

 

ร่างพระราชบัญญัติ

 

ร่างพระราชบัญญัติงบประมาณ

 

กฎหมายเกี่ยวด้วยการเงิน

 

การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายสำคัญ

 

ทั้งหมดต้องเข้าสู่กระบวนการพิจารณาตามรัฐธรรมนูญและข้อบังคับของรัฐสภา

 

ทุกมาตราที่ผ่านออกไปสามารถกระทบชีวิต ทรัพย์สิน สิทธิ เสรีภาพ ภาษี และอนาคตของประชาชนหลายสิบล้านคน

นี่จึงไม่ใช่สถานที่สำหรับการแสดงละครทางการเมือง

 

สภาเป็นสถานที่ตั้งนายกรัฐมนตรีได้ — และสภาก็มีกลไกถอนความไว้วางใจจากนายกรัฐมนตรีได้เช่นกัน

นี่คืออีกด้านหนึ่งของระบอบรัฐสภา

 

ตาม รัฐธรรมนูญ มาตรา 151 สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสามารถเข้าชื่อเสนอญัตติขอเปิดอภิปรายทั่วไปเพื่อลงมติไม่ไว้วางใจรัฐมนตรีเป็นรายบุคคลหรือทั้งคณะได้ ตามหลักเกณฑ์ที่รัฐธรรมนูญกำหนด

 

เพราะฉะนั้น วันนี้เสียงในสภาสามารถสนับสนุนให้บุคคลหนึ่งขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี

 

วันหนึ่ง หากรัฐบาลสูญเสียความไว้วางใจทางการเมือง เสียงในสภาก็มีกลไกตามรัฐธรรมนูญในการลงมติไม่ไว้วางใจได้

 

นี่คือระบบตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ

 

แม้แต่เรื่องเงินของแผ่นดิน รัฐบาลก็ต้องกลับมาขอความเห็นชอบจากสภา

 

ร่างกฎหมายงบประมาณและกฎหมายเกี่ยวด้วยการเงินเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง เพราะเกี่ยวข้องกับการจัดเก็บ การใช้จ่าย และการบริหารเงินของประชาชน

 

หากกฎหมายสำคัญด้านการเงินของรัฐบาล โดยเฉพาะกฎหมายที่สะท้อนความเชื่อมั่นและความสามารถในการบริหารประเทศ ไม่ได้รับความเห็นชอบจากสภา ย่อมเป็น ความพ่ายแพ้ทางการเมืองอย่างร้ายแรง และเกิดคำถามโดยตรงว่ารัฐบาลยังมีเสียงสนับสนุนเพียงพอที่จะบริหารประเทศต่อไปหรือไม่

 

ในระบบรัฐสภา รัฐบาลจึงต้องแสดงความรับผิดชอบทางการเมืองอย่างเหมาะสม

 

เพราะ รัฐบาลจะบริหารประเทศโดยไม่ฟังเสียงของผู้แทนประชาชนไม่ได้

 

นี่คือเหตุผลที่ผมมองว่า

 

“สภาเป็นทั้งที่ตั้งอำนาจ และเป็นที่ตรวจสอบอำนาจ”

 

ที่นี่ให้ความเห็นชอบนายกรัฐมนตรีได้

 

ที่นี่ออกกฎหมายให้คนทั้งประเทศได้

 

ที่นี่อนุมัติงบประมาณของแผ่นดินได้

 

ที่นี่ตรวจสอบรัฐบาลได้

 

และที่นี่มีกลไกตามรัฐธรรมนูญในการถอนความไว้วางใจจากรัฐบาลได้

 

อำนาจทั้งหมดนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอาคารใหญ่โตหรือใช้งบประมาณก่อสร้างระดับหมื่นล้าน

 

แต่อำนาจของสภาศักดิ์สิทธิ์ในทางประชาธิปไตย เพราะต้นทางของอำนาจนั้นมาจากประชาชน

 

ประชาชนเป็นเจ้าของอำนาจอธิปไตย

 

ส.ส. เป็นเพียงผู้ที่ประชาชนมอบหมายให้เข้ามาใช้อำนาจผ่านระบบผู้แทน

 

ดังนั้น ทุกครั้งที่เดินเข้าสู่ห้องประชุม ต้องจำไว้ว่า

 

เก้าอี้ที่นั่ง ไม่ใช่เก้าอี้ของคุณ

 

ไมโครโฟนที่พูด ไม่ใช่เวทีส่วนตัวของคุณ

 

และอำนาจที่คุณใช้ ก็ไม่ใช่อำนาจส่วนตัวของคุณ

 

มันคืออำนาจของประชาชนทั้งประเทศ!

 

เพราะฉะนั้น สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรควรเป็นคนกลุ่มแรกที่แสดงให้ประชาชนเห็นว่า

 

สิทธิต้องเดินคู่กับหน้าที่

 

เสรีภาพต้องเดินคู่กับความรับผิดชอบ

 

อำนาจต้องเดินคู่กับการตรวจสอบ

 

และประชาธิปไตยต้องเดินคู่กับกติกา

 

คุณจะเป็นฝ่ายค้านที่ดุดันก็ได้

 

คุณจะตรวจสอบรัฐบาลอย่างหนักก็ได้

 

คุณจะไม่เห็นด้วยกับประธานก็ได้

 

คุณจะประท้วงประธานก็ได้

 

แต่ต้องทำภายใต้ข้อบังคับฉบับเดียวกับที่ใช้กับสมาชิกทุกคน

 

เพราะถ้าคนที่มีหน้าที่ออกกฎหมายให้ประชาชนเคารพ กลับไม่เคารพกติกาของสภาเสียเอง

 

แล้วเราจะบอกให้ประชาชนเคารพกฎหมายได้อย่างไร?

 

สภาไม่ใช่เวทีละคร

 

สภาไม่ใช่สนามเด็กเล่น

 

สภาคือพื้นที่ใช้อำนาจของประชาชนผ่านผู้แทน

 

และประชาธิปไตยไม่ใช่ใบอนุญาตให้ใครทำอะไรก็ได้ตามใจ

 

อย่าให้การตัดสินใจเพียงไม่กี่วินาทีในคูหาเลือกตั้งของพี่น้องประชาชน ต้องกลายเป็นความผิดหวังตลอดวาระครับ

 

สามารถ เจนชัยจิตรวนิช

 

อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม