ลานบ้านกลางเมือง "บูรพา โชติช่วง" ชวนกางไกด์บุ๊กไปยลสถาปัตยกรรมวัดชนะสงคราม

วัดชนะสงคราม
สถาปัตยกรรมสกุลช่างวังหน้า

วัดชนะสงคราม เป็นวัดเก่าแก่วัดหนึ่งตั้งอยู่ริมถนนจักรพงษ์ แขวงชนะสงคราม เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร
หลายท่านรู้จักวัดนี้เป็นอย่างดี บางท่านได้ยินชื่อแต่ยังไม่เคยมาเยี่ยมชม ถ้าไปไม่ถูกให้นึกถึงถนนข้าวสาร วัดนี้ตั้งอยู่ฝั่งตรงข้าม
วัดชนะสงคราม เป็นพระอารามหลวงชั้นโทชนิดราชวรวิหาร ในอดีตแล้วทั้งวัดและชุมชนย่านถนนข้าวสาร-บางลำพูอยู่นอกเมือง จากข้อมูลงานเขียน “วัฒนรักษ์” (รฦก) ทำให้รู้ว่าบริเวณแถบนี้เคยเป็นทุ่งนา วัดชนะสงครามในสมัยนั้นมีชื่อ “วัดกลางนา” มาก่อน
“วัดกลางนาที่ว่านั้นรู้แต่เพียงว่าเป็นวัดโบราณที่สร้างขึ้นในสมัยอยุธยา ไม่ปรากฏหลักฐานว่าสร้างขึ้นแต่เมื่อใด ข้อมูลมีเพียงว่าเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นเถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นปฐมบรมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีแล้ว มีพระราชประสงค์ที่จะสร้างสิ่งก่อสร้างขึ้นให้คล้ายคลึงกับกรุงศรีอยุธยามากที่สุด
ครั้งนั้นโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนชื่อวัดกลางนาซึ่งมีชุมชนมอญตั้งที่พักอาศัยอยู่ไม่ห่างกันเป็น ‘วัดตองปุ’ สำหรับเป็นที่พำนักของพระสงฆ์ฝ่ายรามัญ เช่นเดียวกับวัดตองปุที่กรุงศรีอยุธยา เพื่อเทิดเกียรติทหารชาวรามัญในกองทัพสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท กำลังสำคัญในการต่อสู้กับพม่าหลายครั้งในสมัยนั้น
ต่อมาเมื่อสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาทได้ทรงบูรณปฏิสังขรณ์วัดตองปุแล้วถวายเป็นพระอารามหลวง จึงโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามให้ใหม่ว่า ‘วัดชนะสงคราม’ เพื่อเป็นอนุสรณ์ที่สมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ทรงมีชัยชนะต่อพม่าในการรบทั้ง 3 ครั้ง” (ในสงครามเก้าทัพ พ.ศ. 2328 สงครามที่ท่าดินแดงและสามสบ พ.ศ. 2329 และสงครามที่นครลำปางป่าซาง พ.ศ. 2330)
จากข้อมูลเดียวกัน ทำให้รู้ว่าที่ดินบริเวณตรอกข้าวสารสมัยนั้นเป็นถิ่นฐานของเจ้านาย ตลอดทั้งขุนนางข้าราชบริพารในกรมพระราชวังบวรสถานมงคล(วังหน้า) และเป็นสถานที่ทำงานของช่างทั้งของวังหน้าและช่างฝีมือของโรงกษาปณ์ในเวลาต่อมา


พระประธาน ฝีมือช่างในรัชกาลที่ 1

ร่ายประวัติวัดชนะสงครามพอคร่าวๆ กันแล้ว มาเดินยลสรรพสิ่งภายในวัดด้วยคู่มือไกด์บุ๊กเที่ยวท่องส่องวัฒนธรรม วัง เวียง วัด ของกรมศิลปากร (2557) แบบสังเขป เห็นลักษณะสิ่งก่อสร้างในวัดเป็นแบบสถาปัตยกรรมสกุลช่างวังหน้า พระอุโบสถหลังคามีกรอบหน้าบันลาดตรงลงมาจากช่อฟ้าถึงหางหงส์ ไม่มีนาคสะดุ้งแบบ ‘รวยระกามอญ’ ช่อฟ้าปากหงายขึ้นด้านบนมุงกระเบื้องดินเผาไม่เคลือบ ใบเสมาติดผนังพระอุโบสถมุมด้านนอกทั้ง 4 มุม ภายในพระอุโบสถ มีห้องบรรจุอัฐิเจ้านายวังหน้าที่เฉลียงหลังพระประธาน ในส่วนของพระประธานองค์นี้เป็นฝีมือช่างครั้งรัชกาลที่ 1
นอกจากนี้มุมด้านหน้าของเขตพุทธาวาส มีศาลสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท ยังมีพระเจดีย์เหลี่ยมย่อมุมไม้ยี่สิบ ทรงจอมแห 2 องค์ พระเจดีย์รูปทรงลักษณะงามแห่งหนึ่งในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ และมีพระเจดีย์กลมอีก 2 องค์ อยู่ด้านหลังพระอุโบสถ
วัดชนะสงครามในมุมสถาปัตยกรรมเป็นงานสกุลช่างวังหน้าอีกหนึ่งวัดในเกาะรัตนโกสินทร์


ศาลสมเด็จพระบวรราชเจ้ามหาสุรสิงหนาท


พระเจดีย์เหลี่ยมย่อมุมไม้ยี่สิบ