รศ. ดร.สุขุม เฉลยทรัพย์
มหาวิทยาลัยสวนดุสิต

กรณียุบพรรคการเมือง “เรื่องธรรมดา” ที่ “ไม่ธรรมดา” เพราะแม้จะเป็นการป้องกันไม่ให้พรรคการเมืองกระทำผิด แต่ก็เป็นบทลงโทษที่ทำให้ระบบพรรคการเมืองขาดเสถียรภาพ ตลอดจนเสื่อมเสียภาพลักษณ์ในสายตาประชาชน ซึ่งอย่างไรก็ตามคงไม่มีใครกล้าปฏิเสธว่า “การยุบพรรคการเมือง” เมื่อเกิดกรณีการประพฤติปฏิบัติที่ขัดกับข้อห้าม ถือเป็นบทลงโทษที่จำเป็นไม่น้อยสำหรับการเมืองไทย
การกระทำที่ต้องห้าม ซึ่งเป็นสาเหตุที่นำไปสู่ “การยุบพรรค” สามารถแบ่งได้เป็น การกระทำต้องห้ามซึ่ง กกต. สามารถพิจารณาความสิ้นสภาพพรรคได้เอง ประกอบด้วย การไม่แก้ไขข้อบังคับพรรคให้ถูกต้อง การไม่ตั้งสาขาพรรคหรือมีสมาชิกตามที่กำหนด การไม่จัดประชุมใหญ่หรือไม่ดำเนินกิจกรรมเกิน 1 ปี การไม่ส่งผู้สมัคร 2 สมัคร หรือ 8 ปี ติดต่อกัน การมีหนี้สินล้นพ้นตัวตามกฏหมายล้มละลาย และการพรรคการเมืองยกเลิกตามข้อบังคับ

ส่วน การกระทำต้องห้ามซึ่ง กกต. ยื่นให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยยุบพรรค ประกอบด้วย การกระทำล้มล้างการปกครอง การกระทำเป็นปฏิปักษ์ต่อการปกครอง การดำเนินการแสวงหากำไรมาแบ่งปันกัน การให้บุคคลอื่นซึ่งไม่ใช่สมาชิกควบคุม ครอบงำ ชี้นำกิจกรรม ไม่ว่าทางตรงหรือทางอ้อม การเสนอหรือสัญญาจะให้เงินทรัพย์สินหรือประโยชน์อื่นจูงใจให้บุคคลเป็นสมาชิก การตั้งสาขพรรค ตัวแทนพรรคประจำจังหวัดนอกราชอาณาจักร และการพรรคหรือผู้ดำรงตำแหน่งในพรรคสนับสนุน การกระทำผิดตั้งแต่ ปี 2548 ถึงปัจจุบัน มีพรรคการเมืองทั้งสิ้น 37 พรรคถูกสั่งยุบพรรค โดยมีทำผิดกฏหมาย 10 มาตรา ซึ่งกิจสังคม เป็นพรรคล่าสุดที่ถูกยุบ เมื่อวันที่ 19 ต.ค. 2561 เนื่องจากมีสมาชิกไม่ถึงห้าพันคนตามหลักเกณฑ์ทีกำหนด

นี่คือ เรื่องของการยุบพรรคจากตั้งแต่อดีต จนถึงปัจจุบัน แต่ถ้าจะพูดถึงการยุบพรรคที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคตนั้น กรณีนายทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรีที่ออกมาเคลื่อนไหว เช่น การนัดประชุมแกนนำ วิดิโอคอลมายังที่ประชุมพรรค ถือเป็นการครอบงำพรรคเพื่อไทยหรือไม่ และหากเข้าข่ายผิดกฎหมายจริงอาจถึงขั้นโดนยุบพรรคเพื่อไทย ถือเป็นประเด็นร้อนทางการเมืองที่ได้รับความสนใจอย่างมาก เพื่อสะท้อนความคิดเห็นของประชาชนที่สนใจติดตามข่าวการเมือง “สวนดุสิตโพล” มหาวิทยาลัยสวนดุสิต ได้ดำเนินการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนทั่วประเทศ จำนวนทั้งสิ้น 1,182 คน ประเด็น “คนไทยคิดอย่างไร? กับกรณียุบพรรคการเมือง” สรุปได้ ดังนี้

ประชาชนคิดว่ากรณีความผิดแบบใด? ที่ควรลงโทษด้วยการยุบพรรค พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 43.48 คือ การทุจริตการเลือกตั้ง โกง ซื้อเสียง รองลงมา ได้แก่ ฝ่าฝืน ทำผิดกฎหมาย ไม่ปฏิบัติตามกฎหมายรัฐธรรมนูญ ร้อยละ 41.09 ออกมาเคลื่อนไหวสร้างความวุ่นวาย ทำให้บ้านเมืองไม่สงบ ร้อยละ 20.70 ผู้บริหารพรรค หัวหน้าพรรคเกี่ยวข้องกับคดีทุจริตคอรัปชั่น ร้อยละ 12.04 และแสวงหาผลประโยชน์ให้ตนเอง รับเงินทุนจากคนนอก ร้อยละ 9.35

ข้อดีของการยุบพรรคการเมือง คืออะไร? พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 45.64 คือ เป็นกรณีตัวอย่าง ทำให้พรรคการเมืองไม่กล้ากระทำผิด รองลงมา ได้แก่ ควบคุมดูแลง่ายขึ้น เป็นระเบียบมากขึ้น ร้อยละ 29.66 และลดคู่แข่งทางการเมือง พรรคอื่นได้ประโยชน์ มีโอกาส ร้อยละ 24.70

ข้อเสียของการยุบพรรคการเมือง คืออะไร? พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 47.54 คือ พรรคการเมืองขาดเสถียรภาพ เสื่อมเสียภาพลักษณ์ รองลง ได้แก่ มีการเคลื่อนไหว เรียกร้อง สร้างความวุ่นวาย ร้อยละ 30.91 และกลายเป็นประเด็นขัดแย้งทางการเมือง ร้อยละ 21.55

ประชาชนคิดว่าการยุบพรรคเป็นการกระทำที่ถูกต้องหรือไม่? พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 69.70 คือ ถูกต้อง เพราะ ถ้าหากมีการกระทำผิดจริง ก็ต้องมีการลงโทษ ทำให้พรรคอื่น ๆ ไม่กล้ากระทำผิด ควรเป็นไปตามกฎหมาย ฯลฯ และ ไม่ถูกต้อง ร้อยละ 30.30 เพราะ ควรลงโทษตามขั้นตอน ควรมีการสอบสวนข้อมูลข้อเท็จจริงก่อน อาจเป็นเกมการเมือง ต้องการตัดคู่แข่ง ฯลฯ
ประชาชนคิดอย่างไร? กับกรณีกระแสข่าวการยุบพรรคเพื่อไทย พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 33.04 คือ เป็นเพียงกระแสข่าว ยังไม่มีการยุบพรรค รองลงมา ได้แก่ ขอให้พิจารณาตัดสินอย่างเป็นธรรม ไม่สองมาตรฐาน ร้อยละ 21.51 หากกระทำผิดจริง ก็ควรดำเนินการตามกฎหมาย ร้อยละ 19.07 หากมีการยุบพรรค ก็สามารถจัดตั้งพรรคใหม่ได้ ร้อยละ 16.63 และอาจเป็นการกลั่นแกล้ง ต้องการตัดพรรคเพื่อไทยออกจากการเมือง ร้อยละ 12.64

ประชาชนคิดอย่างไร? กับ กรณีที่พรรคเพื่อไทยจะมีการตั้งพรรคสำรองไว้หากโดนยุบพรรค พบว่า “คำตอบ” ที่ “ประชาชน” ตอบมากที่สุด ร้อยละ 38.84 คือ เป็นสิทธิที่สามารถทำได้ เป็นไปตามกฎระเบียบ รองลงมา ได้แก่ ทำให้สามารถทำงานได้ต่อเนื่อง ไม่เสียเวลา ร้อยละ 37.05 และอาจไม่ได้มีการยุบพรรค ต้องรอติดตามข้อมูลข้อเท็จจริง ร้อยละ 31.47

ที่กล่าวมาทั้งหมดนี้ คือ ความคิดเห็นต่อการยุบพรรคการเมืองที่แม้ว่าประชาชน ส่วนใหญ่จะคิดว่า “การยุบพรรคการเมืองเมื่อกระทำผิดเป็นสิ่งที่ถูกต้อง” แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าประชาชนจะสนับสนุนให้มีการยุบพรรค เพราะคงต้องยอมรับว่าการยุบพรรคนั้น เป็นสิ่งที่ส่ง ผลเสีย โดยเฉพาะการทำให้ระบบพรรคการเมืองขาดเสถียรภาพ...หรือใครจะกล้าปฏิเสธ??

แล้วจะทำอย่างไร? การยุบพรรคจะให้ “คุณ” มากกว่า “โทษ” คงต้องตอบตรงตรงว่า แค่ไม่ใช้ “การยุบพรรค” เป็นเครื่องมือทางการเมืองเท่านั้น..!! ก็จะเป็นใช้การยุบพรรค เพื่อสร้างคุณประโยชน์ให้การเมืองไทยแบบเต็มเต็ม…แน่นอน!!