ยูร กมลเสรีรัตน์
k_yoon_w_c@hotmail.com

(ต่อ)กุหลาบ สายประดิษฐ์(ศรีบูรพา)

ขณะเรียนอยู่มัธยม 8 หลวงสำเร็จวรรณกิจ ได้ชวนเขียนลงหนังสือ “แถลงการณ์ศึกษาเทพศิรินทร์” ซึ่งเป็นหนังสือประจำโรงเรียนมัธยมวัดเทพศิรินทร์ โดยมีหลวงสำเร็จวรรณกิจเป็นบรรณาธิการ ผลงานบทกวีชิ้นแรกเป็นกลอนหกชื่อ “ต้องแจวเรือจ้าง” ใช้นามจริง จึงปรากฎใน “แถลงการณ์ศึกษาเทพศิรินทร์” เมื่อปีพ.ศ. 2467

ปีพ.ศ. 2467 นี่เองที่ใช้นามปากกา “ศรีบูรพา” เขียนเรื่องยาวเรื่องแรก(สมัยนั้นไม่เรียก นวนิยาย) “คุณพี่มาแล้ว” ตามด้วย“จ้าวหัวใจ” พิมพ์ออกจำหน่าย รวมทั้งผลงานแปลเรื่อง“คางคกขึ้นวอ” โดย“ศรีเงินยวง”เป็นผู้เรียบเรียง เรื่องแรกมีความยาวสองเล่มจบ เล่มที่สองยาวถึงสี่เล่มจบ ส่วนเรื่องแปลยาวสองเล่มจบ แสดงให้เห็นถึงพลังอันเปี่ยมล้นในวัย 19 ปีของนักเขียนรุ่นครูผู้นี้

พ.ศ. 2468 ขณะอายุได้ 20 ปี หลังจากเรียนจบชั้นมัธยม 8 กุหลาบ สายประดิษฐ์ เริ่มชีวิตการเป็นบรรณาธิการครั้งแรกที่หนังสือ“ สาส์นสหาย” เป็นหนังสือรายสิบวันที่ทำกับเพื่อน ราคาเล่มละ 30สตางค์ มีนายแตงโม จันทวิมพ์ เป็นผู้ออกทุนให้ แต่ออกมาได้แค่ 7เล่ม ทุนก็หมด ต้องล้มเลิกไปพร้อมกับโรงเรียนรวมการสอนและสำนักรวมการแปล

หลังจากนั้นกุหลาบ สายประดิษฐ์ได้เข้าทำงานที่กรมยุทธศึกษาทหารบก ในตำแหน่งเจ้าพนักงานโรงวิทยาศาสตร์ เงินเดือน ๆ ละ 30 บาท ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ช่วยบรรณาธิการหนังสือพิมพ์เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ เพราะเคยส่งเรื่องไปลงพิมพ์ที่หนังสือพิมพ์สองฉบับนี้ ทำให้เป็นที่พอใจของพ.ท. พระพิสิษฐพจนาการ (ชื่น อินทรปาลิต บิดาของป. อินทรปาลิต ) ซึ่งเป็นบรรณาธิการ ด้วยต้องการผู้ช่วยฯที่มีความรู้ทั้งภาษาไทยและภาษาอังกฤษ

ปีถัดมาคือปีพ.ศ. 2469 มีงานประพันธ์แพร่หลายในหนังสือบันเทิงคดีรายคาบได้แก่ สมานมิตรบันเทิง รายปักษ์,สวนอักษร รายปักษ์,สาราเกษม รายปักษ์,ปราโมทย์นคร รายสัปดาห์,ดรุณเกษม รายปักษ์ ,วิทยาจารย์ รายเดือน ฯลฯ ในช่วงนี้เรื่องยาวได้รับการพิมพ์เป็นเล่ม 3 เล่มด้วยกันคือ พิษนางกำนัล,ชีวิตวิวาห์ และโลกสันนิวาส นามปากกา“ศรีบูรพา”

ในช่วงนี้ได้ไปช่วยทำหนังสือพิมพ์ธงไทย รายสัปดาห์ ซึ่งเฉวียง เศวตะทัต เพื่อนร่วมรุ่นเป็นหัวเรือใหญ่ หนังสือพิมพ์ธงไทย รายสัปดาห์ เป็นหนังสือเกี่ยวกับกลอนลำตัด ในยุคนั้นเรียกว่าพอขายได้ แต่ออกได้ 20 เล่มก็เลิก เพราะในภายหลังหมดความนิยม ในปีเดียวกันนี้เอง มีหนังสือรวมเรื่องสั้น“อะไรกัน ?” ในนามปากกา“ศรีบูรพา” ตีพิมพ์ครั้งแรกในหนังสือศัพท์ไทย

หลังจากทำงาน ที่กรมยุทธศึกษาทหารบกได้ประมาณ 2 ปีกว่า ได้เลื่อนตำแหน่งจากเจ้าพนักงานโรงวิทยาศาสตร์เป็นเลขานุการแผนกบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์เมื่อปีพ.ศ. 2470 ในช่วงนี้กุหลาบ สายประดิษฐ์ได้ร่วมกับเพื่อนจัดพิมพ์หนังสือออกจำหน่ายเใช้ชื่อสำนักพิมพ์ว่า“นายเทพปรีชา” โดยหนังสือเล่มแรกที่พิมพ์ประเดิมผลงานในนามปากกา“ศรีบูรพา”เรื่อง“ชีวิตสมรส”

ในช่วงที่มีตำแหน่งเป็นเลขานุการแผนกบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์ ได้เขียนเรื่องรักโรแมนติกเรื่อง “เล่นกับไฟ” ลงในเสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์เมื่อเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2471 มีประโยคที่เป็นวาทะอันคมคายและมีความหมายลึกซึ้ง ซึ่งได้นำมาประกาศให้เห็นถึงอุดมคติอันแน่วแน่ในเวลาต่อมาคือ....

“ผู้ใดเกิดมาเป็นสุภาพบุรุษ ผู้นั้นเกิดมาสำหรับผู้อื่น”

ในปีเดียวกันนี้เอง กุหลาบ สายประดิษฐ์ได้เขียนนวนิยายเรื่อง“ลูกผู้ชาย” ซึ่งถือว่าเป็นเรื่องยาวที่สร้างชื่อเสียงให้กับ“ศรีบูรพา” จนเป็นที่ยกย่องและกล่าวขวัญถึง และนามปากกา “ศรีบูรพา” ได้ประกาศเกียรติและศักดิ์ศรีในบรรณพิภพนับแต่นั้นมา แต่ งานราชการที่กรมยุทธศาสตร์ทหารบก ในตำแหน่งเลขานุการแผนกบรรณาธิการหนังสือพิมพ์เสนาศึกษาและแผ่วิทยาศาสตร์หลังจากได้ขึ้นเงินเดือนจนเต็มขั้นแล้ว ก็ขึ้นอีกไม่ได้ เพราะไม่มีตำแหน่งทางทหาร เงินเดือน เงินเดือนจึงตันเพียงแค่นั้น อีกทั้งนายทหารสมัยนั้นจะแสดงท่าทีวางเขื่องต่อข้าราชการพลเรือน

กุหลาบ สายประดิษฐ์มองรูปการแล้ว คิดว่าอนาคตของตนไม่มีทางที่จะเจริญก้าวหน้าในอาชีพ จึงไปสมัครสอบ เป็นผู้ช่วยล่ามที่กรมแผนที่ทหาร โดยสอบได้ที่ 1 แต่ถูกต่อรองเงินเดือนจากเจ้าหน้าที่กรมแผนที่ทหาร โดยจะไม่ได้เงินเดือนตามอัตราที่ประกาศไว้ ความจริงแล้วเรื่องนี้มีเบื้องหลัง นั่นก็คือเจ้าหน้าที่คนนั้นอยากให้คนที่สอบได้ที่ 2 ซึ่งเป็นลูกคนมีบรรดาศักดิ์ได้ตำแหน่งนี้ เมื่อถูกต่อรองถึงสองครั้ง กุหลาบ สายประดิษฐ์จึงไม่คิดเอาดีในราชการอีกต่อไป ตัดสินใจลาออกจากกรมยุทธศาสตร์ทหารบกเมื่อปีพ.ศ. 2472

ครูอบ ไชยวสุ หรือฮิวเมอริสต์ ได้เขียน “บันทึกความทรงจำของ“ฮิวเมอริสต์” ว่าด้วย สุภาพบุรุษ”ลงในนิตยสารไทยกรุง ฉบับปฐมฤกษ์ พ.ศ. 2531 ต่อมาในระยะเวลาใกล้เคียงกัน เมื่อสุวรรณี สุคนธา บรรณาธิการนิตยสารลลนาเชิญไปเขียนคอลัมน์ “ฮิวเมอริสต์”ได้ขยายเรื่องนี้ให้ยาวกว่าเดิม ตีพิมพ์เป็นตอน ๆ ในนิตยสารลลนา ด้วยสไตล์การเขียนที่รุ่มรวยอารมณ์ขัน อันเป็นเอกลักษณ์ของ “ฮิวเมอริสต์”...

“...เพราะกุหลาบมีปัญหากับทหารยามที่เฝ้าประตู เนื่องจากเป็นพลเรือน เวลาจะผ่าน ประตูเข้าไปทำงาน ในกรมทหาร เขาต้องลงจากรถจักรยานก่อน ส่วนพวกพลทหาร นายทหารไม่ต้องลง ขี่จักรยานผ่านเข้าไปได้เลย กุหลาบเห็นว่าไม่ยุติธรรม ดังนั้นเขาจึงตัดสินใจเขียนใบลาออกจากหน้าที่ผู้ช่วยบรรณาธิการ และได้ตรงไปหาครูอบในทันที

“ครูครับ ผมลาออกแล้ว”

ครูอบ ไชยวสุได้ฟังเหตุผลก็ตอบรับในทันที

“เอา! ออกก็ออกกัน สมเหตุสมผลแล้ว แล้วจะทำอะไรยัง ไงกันต่อไป”

“เราออกหนังสือพิมพ์ของเราเองซีครู”

“เอาก็เอา มีโครงการยังไงว่าไปซี”

ครูอบ ไชยวสุ เขียนเล่าตอนนี้ว่า...

“เรื่องอยากออก หนังสือพิมพ์ของเรากันเองนี้ ผมก็คิดอยู่นานแล้ว เพราะมัวแต่ทำงานเป็นลูกจ้างของเขาอยู่ยังงี้ เมื่อไหร่จะก้าวหน้าไปในทางที่เราคิดจะไปให้ใหญ่กว่า นี้ ผมก็หาทางจะทำของเรากันเอง ให้ผลประโยชน์ตกอยู่ แก่พวกเรา เราพอจะรวมกันเป็นกลุ่มก้อนได้ พอจะสามารถรับงาน หนังสือพิมพ์รายอะไรได้สักฉบับหนึ่ง พอจะมีผู้ออกทุนให้ยืมมาก่อน เพื่อเริ่มงานได้ขนาด ออกรายปักษ์ ผมคิดอยู่นานแล้วว่า จะ ใช้คำว่า “สุภาพบุรุษ” เป็นชื่อหมู่คณะที่เราจะรวมกัน”

นี่คือที่มาของ “คณะสุภาพบุรุษ” กลุ่มนักประพันธ์วัยหนุ่มสาวฝีมือดี มีความสามารถสูงและเป็นสามัญชน อันนำไปสู่การก่อตั้งหนังสือพิมพ์“สุภาพบุรุษ”-หนังสือพิมพ์แห่งอุดมคติวัยหนุ่มสาว

อ่านย้อนหลัง

อ่านต่อนที่ 1 https://siamrath.co.th/n/44710
อ่านตอนที่ 2 https://siamrath.co.th/n/45419
อ่านตอนที่ 3https://siamrath.co.th/n/46335
อ่านตอนที่ 4 https://siamrath.co.th/n/47196
อ่านตอนที่ 5 https://siamrath.co.th/n/47952
อ่านตอนที่ 6 https://siamrath.co.th/n/48765
อ่านตอนที่ 7 https://siamrath.co.th/n/49495