เสรี พงศ์พิศ
www.phongphit.com

เทศกาลกินเจมีระยะเวลาประมาณ 10 วัน น่าจะมีความหมายคล้ายกับเทศกาลถือศีลอด (Lent) ในศาสนาคริสต์ (40 วันก่อนวันปาสกา) เดือนเราะมาฎอนในศาสนาอิสลาม เข้าพรรษาในพุทธศาสนา

คุณค่าและความหมายของเทศกาลเหล่านี้ที่คล้ายกัน คือ การชำระตนให้บริสุทธิ์ทั้งทางกาย ใจ และวิญญาณ ฟื้นฟูพลังทางจิตวิญญาณ

ลึกๆ หมายถึงช่วงเวลาของการถือศีล การปฏิบัติธรรม การแผ่เมตตาต่อผู้อื่น ต่อสรรพสัตว์ ฟื้นฟูความสัมพันธ์ที่เสียหาย การให้อภัย การคืนดี

การอดอาหารมีหลายแบบ ที่เคร่งครัดที่สุดคือการดื่มแต่น้ำอย่างเดียว มีอดอาหารแบบงดเนื้อสัตว์ กินผักเป็นหลัก มีการอดอาหารเฉพาะวันและเวลา อย่างการงดเนื้อวันศุกร์ของชาวคริสต์ อดอาหารวันพุธต้นเทศกาลถือศีลอด หรือวันศุกร์ศักดิ์สิทธิ์ วันสิ้นพระชนม์ของพระเยซู

การอดอาหารทำให้มีเวลาปฏิบัติธรรม สวดภาวนา หยุดพักจากภารกิจ หยุดคิดในชีวิตประจำวันที่บางครั้งแสนจะจำเจและน่าเบื่อ

การอดอาหารถ้าทำด้วยจิตใจบริสุทธิ์และถูกวิธีทำให้เกิดความสงบ ขับพิษทั้งทางร่างกายและจิตใจ ให้ผลดีต่อสุขภาพ ลดความเสี่ยงในการเกิดโรคต่างๆ อย่างเบาหวาน ความดัน ไขมันสูง ลดน้ำหนัก มีการวิจัยทางการแพทย์พบว่า คนที่อดอาหารตามความเชื่อในศาสนาหรือประเพณีอายุยืน มีคำอธิบายว่า การอดอาหารก่อให้เกิดกระบวนการกำจัดเซลล์ไม่ดี (autophagy) และสร้างเซลล์ดีขึ้นมาใหม่

เทศกาลกินเจ เทศกาลถือศีลอด ทำให้คิดถึงตัวเอง ทบทวนการดำเนินชีวิต การกินการอยู่ในความพอดีมีเหตุผล สร้างภูมิคุ้มกันให้ร่างกายและจิตใจ ซึ่งมีรายละเอียดว่าควรทำอะไรอย่างไร

อย่างบางคนต้องการใช้เวลาเทศกาลนี้เพื่อดูแลสุขภาพ ลดน้ำหนัก ก็ควรวางแผนว่าจะกินอะไรอย่างไร ไม่ใช่งดเนื้อสัตว์ แต่กินผัดผักน้ำมันท่วมทุกวัน ไม่เว้นน้ำอัดลม ขนมกรุปกรอบเต็มโต๊ะทำงาน เพราะกินผักอย่างเดียวหิวแน่ถ้าไม่รู้จักกินอาหารที่อิ่มท้องแต่ให้พลังงานน้อย ซี่งมีมากมาย

การอดอาหาร หรือการเลือกอาหารที่เหมาะสมเป็นเรื่องที่ทางการแพทย์ก็ปฏิบัติอยู่แล้ว อย่างคนป่วยด้วยโรคต่างๆ ก็ให้อาหารตามสภาพ หรือให้อดในบางกรณี เช่นหลังการผ่าตัด ก่อนตรวจเลือด

อย่างโรคมะเร็งที่มีคำแนะนำให้กินอาหารที่ไม่ไปช่วยเซลล์มะเร็งให้ขยายตัว การอดบางระยะทำให้เซลล์มะเร็งบางส่วนตายได้ แต่อดนานๆ คนไข้ก็อาจตายก่อนเพราะขาดอาหาร ไม่มีภูมิต้านทาน

การอดอาหารมีความหมายสำคัญทางศาสนาและทางสังคม มหาตมะ คานธี สัญลักษณ์ของอหิงสา บิดาแห่งชาติของอินเดีย ที่อดอาหารถึง 17 ครั้งในชีวิตของท่านเพื่อการต่อสู้กับความอยุติธรรมและนำไปสู่การแก้ปัญหาต่างๆ ของบ้านเมือง

ท่านทำได้และสำเร็จเพราะเจตจำนงอันแกร่งกล้าและจิตใจที่บริสุทธิ์ ท่านอดอาหารเพราะเชื่อว่ามนุษย์ทุกคนมีความดีงามในจิตใจ ทุกคนสามารถแสดงออกถึงความสงสาร ความเป็นพี่น้อง ความอดทนและการยอมรับผู้อื่น ความเมตตาและความรัก ท่านเชื่อว่า ไม่ว่าคนจะดูโหดร้ายและไร้มนุษยธรรมเพียงใด ลึกๆ แล้วทุกคนก็มีหัวใจ

มหาตมะ คานธี ใช้การอดอาหารเป็นเครื่องมือในการแสดงออกถึงเมตตาธรรม และปลุกเร้าคุณธรรมนี้ในจิตใจของผู้คน การอดอาหารของท่านจึงทำให้ความขัดแย้งต่างๆ ยุติลง

มหาตมะ คานธีมีชีวิตที่เรียบง่าย ท่านกินข้าว กินผัก กินผลไม้ กินถั่วเป็นหลัก ท่านบอกว่า อาหารไม่ใช่เพื่อดับความหิวเท่านั้น แต่เป็นอะไรที่สร้างจิตสำนึกของคน ท่านคือผู้สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้คนทั่วโลก โดยเฉพาะขบวนการสิทธิพลเมืองในประเทศต่างๆ ที่ใช้หลักอหิงสา

การอดอาหารที่ไม่ได้ทำเพื่อตัวเองเท่านั้น แต่ทำเพื่อคนอื่นด้วย มีตัวอย่างของเริ่องนี้จากประเทศเยอรมนีหลังสงครามโลกครั้งที่สอง เมื่อบาทหลวงท่านหนึ่งเสนอว่า เวลาอดอาหารและของที่ชอบในระหว่างเทศกาลถือศีอด 40 วันก่อนปาสกา แทนที่จะเก็บเงินที่ได้จากการอดนั้นไว้เพื่อตัวเอง ควรจะบริจาคให้คนอื่นที่ลำบาก จะได้บุญกับตัวเองและได้ช่วยเหลือผู้อื่น

เพียง 40 วัน คนเยอรมันที่เป็นคาทอลิก จะออมทุกวันด้วยเงินที่ได้จากการอดอาหารเย็นวันศุกร์ การลดหรือเลิกเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ อาหารเครื่องดื่มที่ไม่จำเป็น หรือความสุขที่สามารถลดละได้
ทุกปี พวกเขานำเงินเหล่านั้นมารวมกันในวันปาสกาปีละหลายพันล้านบาท รัฐบาลเยอรมันสมทบให้อีกเท่าตัว นำเงินทั้งหมดไปช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนา โครงการนี้ได้แพร่ไปทั่วโลก โบสถ์คาทอลิกทุกแห่งรวมทั้งในประเทศไทยก็ทำโครงการนี้ระหว่าง 40 วันก่อนปาสกา

ถ้ามีการทำโครงการนี้ระหว่างเข้าพรรษา 90 วัน คงจะดีไม่น้อย และเคยมีวัดพุทธทำหลายปีก่อน ตอนนี้ไม่ทราบว่ามีที่ไหนทำอยู่หรือไม่ ถ้าคนไทย 50 ล้านคนรวมใจออมวันละบาท 90 วัน อาจจะได้เงินถึงปีละ 5 พันล้านบาท และถ้ารัฐบาลไทยสมทบเท่าตัวก็จะได้ 1 หมื่นล้านบาท ช่วยสังคมได้มาก

ถ้าคนไทย “ถือศีลกินเจ” 10 วัน ประหยัดได้วันละ 100 บาท ก็จะได้ 1,000 บาท ถ้าชมรมสมาคมหนึ่งวางเป้าหมายร่วมกันว่า จะรณรงค์ให้คน 1 ล้านคนถือศีลกินเจ 10 วันนี้ ก็อาจจะได้ทุน 1,000 ล้านบาท เพื่อเป็นทุนการศึกษา หรือช่วยโรงพยาบาล จะได้บุญมหาศาลทุกปี

หรือแค่วันละ 10 บาท 10 วันได้ 100 บาท ถ้าคน 10 ล้านคนร่วมกันถือศีลกินเจ ก็จะได้ 1 พันล้านเช่นเดียวกัน นี่คือการทำบุญเพื่อตนเองและเพื่อสังคม บ้านเรามีมูลนิธิสมาคมหลายหมื่น ถ้าร่วมมือกันทำโครงการนี้ รณรงค์อย่างจริงจัง จะเป็นการชำระจิตใจคนไทยและสังคมไทยได้ไม่น้อยอย่างแน่นอน