ราม วัชรประดิษฐ์
www.arjanram.com

ฉบับที่แล้วได้กล่าวถึงการค้นพบและที่ไปที่มาของ พระผงสุพรรณ หนึ่งใน ‘พระชุดเบญจภาคี’ สุดยอดพระเครื่องของเมืองไทยไปแล้ว มาต่อกันเรื่องพิมพ์ต่างๆ อันประกอบด้วย พิมพ์หน้าแก่ พิมพ์หน้ากลาง และ พิมพ์หน้าหนุ่ม ว่ามีเอกลักษณ์เฉพาะและจุดชี้ตำหนิต่างๆ อย่างไรกันบ้าง

จุดตำหนิแม่พิมพ์หน้าแก่

พระผงสุพรรณ พิมพ์หน้าแก่ เอกลักษณ์เฉพาะอยู่ที่ ‘พระพักตร์’ จะมีความเหี่ยวย่นคล้ายคนชรา ซึ่งเป็นที่มาของชื่อพิมพ์ นอกจากนี้ยังมีจุดตำหนิสำคัญคือ

- พระเนตรด้านซ้ายขององค์พระจะยาวรีและลึก ปลายตวัดสูงกว่าพระเนตรด้านขวาขององค์พระ

- พระนาสิกหนาใหญ่ ทั้งสองข้างมีร่องลึกลงมารับพระโอษฐ์ซึ่งแย้มเล็กน้อย

- พระกรรณข้างขวาขององค์พระขมวดคล้ายมุ่นมวยผม ไรพระศกทอดยาวลงมามากกว่าพระกรรณด้านซ้ายขององค์พระ

- เกือบบนสุดของพระกรรณด้านขวาขององค์พระจะมีร่องลึกเหมือนร่องหู และด้านบนเหนือร่องจะหนาใหญ่และโค้ง ลักษณะคล้าย ‘ใบหูของมนุษย์’

- ด้านในของพระกรรณข้างซ้ายขององค์พระจะปรากฏเม็ดผดคล้ายเม็ดข้าวสารวางสลับไปสลับมา ถึงปลายพระกรรณ

- พระอุระใหญ่บน ก่อนจะคอดกิ่วมาทางพระนาภี ลักษณะคล้าย ‘หัวช้าง’

- ระหว่างพระอุระกับพระอังสะทางด้านซ้ายขององค์พระจะเว้าลึก ปรากฏเป็นรอยสามเหลี่ยม

- มีเส้นบางๆ ลากผ่านเหนือพระอังสะด้านซ้ายขององค์พระ ไปจรดขอบนอกพระอุระด้านซ้ายขององค์พระ และที่ปลายเส้นบางๆ นั้นจะปรากฏเม็ดผดเล็กๆ ขึ้นเรียงรายใต้ราวนมด้านซ้าย

- พระหัตถ์ซ้ายขององค์พระหนาใหญ่และอยู่กึ่งกลางลำพระองค์ ปลายพระหัตถ์ไม่จรดพระกรด้านขวาเหมือนกับ ‘พิมพ์หน้ากลาง’ มองเห็นร่องพระหัตถ์ชัดเจน

- ข้อพระกรด้านขวาขององค์พระด้านในเว้าลึก

จุดตำหนิแม่พิมพ์ พิมพ์หน้ากลาง

พระผงสุพรรณ พิมพ์หน้ากลาง เอกลักษณ์เฉพาะอยู่ที่ ‘พระพักตร์’ ที่ดูอิ่มเอิบ สดใส ไม่เหี่ยวย่น แบบคนที่ไม่สูงวัยมาก มีจุดตำหนิสำคัญดังนี้

- พระเนตรทั้งสองข้างไม่จมลึกเท่าพิมพ์หน้าแก่ ปลายพระเนตรทางด้านซ้ายขององค์พระตวัดเฉียงขึ้นเล็กน้อย ถ้าหากพิจารณาให้ดีจะเห็นได้ว่า รูปพระพักตร์ระหว่างพระเนตรทั้งสองข้างวางได้ระดับเท่า

- กันทั้งสองข้าง ไม่เอียงเหมือนพิมพ์หน้าแก่

- พระกรรณทั้งสองข้างจะเป็นเส้นเอียงลงตามเค้าพระพักตร์ และมีความยาวเกือบเท่ากันทั้งสองข้าง

- ในองค์ที่พิมพ์ติดชัด ปลายพระกรรณทางด้านขวาขององค์พระจะเรียวยาวคล้าย ‘จงอย’ ที่ปลายงอเข้าหาด้านในเล็กน้อย ส่วนปลายพระกรรณทางด้านซ้ายขององค์พระจะแตกเป็น ‘หางแซงแซว’

- พระอุระผายกว้างและสอบเพรียวตรงพระนาภี มองดูคล้าย ‘หัวช้าง’

- พระหัตถ์ซ้ายขององค์พระวางที่หน้าตัก แต่ให้สังเกตปลายพระหัตถ์จะยาวยื่นไปเกือบชนลำพระกรขวาขององค์พระ ซึ่งจะแตกต่างจากพิมพ์หน้าแก่ และ พิมพ์หน้าหนุ่ม

- ข้อพระกรด้านขวาขององค์พระเว้าลึกอย่างเห็นได้ชัด

- ในองค์ที่ติดชัด บริเวณข้างฝ่าพระหัตถ์ด้านขวาขององค์พระจะมีติ่งเกินเล็กๆ วิ่งจากโคนพระองคุลี (นิ้ว) ขึ้นด้านบน

จุดตำหนิแม่พิมพ์ พิมพ์หน้าหนุ่ม

พระผงสุพรรณ พิมพ์หน้าหนุ่ม เอกลักษณ์เฉพาะอยู่ที่ ‘พระพักตร์’ ที่แลดูอ่อนเยาว์ สดใส และเรียวเล็กกว่าพิมพ์อื่นอย่างชัดเจน สมัยโบราณเรียกว่า "พิมพ์หน้าหนู" องค์พระมีความลึกและคมชัดมากเป็นพิเศษ และมีความหนามากกว่าพิมพ์อื่น จึงสันนิษฐานว่าการถอดแบบออกจากพิมพ์น่าจะค่อนข้างยากกว่า ทำให้องค์พระที่พบมีสภาพสมบูรณ์น้อยมาก นอกจากนี้ยังมีจุดสังเกตตำหนิสำคัญดังนี้

- พระเนตรทั้งสองข้างอยู่ในระนาบเดียวกัน ปลายพระเนตรซ้ายขององค์พระยกเฉียงเล็กน้อย

- พระนาสิกใหญ่ ตั้งเป็นสัน

- ริมพระโอษฐ์หนา

- พระกรรณทั้งสองตั้งขึ้นเป็นสันแนบชิดกับพระพักตร์ และยาวลงมาเกือบจรดพระอังสา ซึ่งแตกต่างกับพิมพ์หน้าแก่ และ พิมพ์หน้ากลาง

- ข้อพระกรด้านขวาในจะเว้าลึกและชัดเจน

นอกจากนี้ พระผงสุพรรณ แต่ละพิมพ์นั้น มองเผินๆ อาจจะดูแตกต่างเหมือนเป็นพิมพ์ย่อยออกไปอีก แต่ความจริงแล้วสืบเนื่องมาจาก ‘การเผา’ ซึ่งได้รับความร้อนไม่เท่ากันเช่นเดียวกันพระเนื้อดินเผาโดยทั่วไป ทำให้ขนาด สีสัน วรรณะ และการหดตัวไม่เท่ากัน นอกจากนี้ การตัดขอบ การบรรจุกรุ และสภาพการใช้ ยังส่งผลต่อการพิจารณาด้วยครับผม