"การศึกษาของไทยยังไม่มีรายวิชาที่สอนให้รู้รักษาตัวรอดในสถานการณ์คับขัน รวมถึงวิธีการสังเกตสัญญาณภัยจากธรรมชาติที่มักจะเตือนล่วงหน้าที่แม้แต่สัตว์ป่าเมื่อรับรู้สัญญาณภัยยังรู้จักหลีกลี้หนีตายอย่าปล่อยให้เด็กไทยเรียนจนจบหลักสูตรแต่ชีวิตเป็นเหมือนดังสุภาษิตความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด"
*****
วันที่ระลึกถึงกวีเอกของโลก "สุนทรภู่" วันที่ 26 มิถุนายน เพิ่งจะผ่านไป แต่คำสอนของ ท่านสุนทรภู่ หรือพระสุนทรโวหาร ผ่านบทกลอนต่างๆ ยังคงอยู่และเป็นประโยชน์ชั่วกาลนาน ตัวอย่างในเรื่องพระอภัยมณี ตอนที่ "สุดสาคร" ถูกชีเปลือยผลักตกเหว พระอาจารย์คือ"โยคี" ได้มาช่วยดึงขึ้นจากเหวพร้อมด้วยคำสอน ที่หลายคนคงจำบทกลอนนี้ได้ดี"แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์ มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด...รู้สิ่งไรไม่สู้รู้วิชารู้รักษาตัวรอดเป็นยอดดี" หลายเหตุการณ์เป็นที่ประจักษ์ว่าการรักษาตัวรอดเป็นยอดของการดำรงชีวิต

ธรรมชาติของมนุษย์จะมีสัญชาตญาณในการดำรงชีวิต และเพื่อการอยู่รอด (Survive) เมื่อต้องอยู่ให้ได้ในทุกสภาพภูมิประเทศบนโลกใบนี้ จึงต้องมีการปรับตัวและสร้างวัฒนธรรมในการใช้ชีวิต อาหาร เครื่องแต่งกาย เช่น ดินแดนขั้วโลก ทะเลทราย ภูเขา ทะเล ในถ้ำ ในป่า ฯลฯ แม้การดำรงชีวิตจะยากลำบากสักเพียงใดแต่มนุษย์ก็ยังมีชีวิตอยู่รอดได้

กรณี ทีมฟุตบอล "หมูป่า" 13 ชีวิตในถ้ำหลวง ขุนน้ำนางนอน กว่าจะพบเจอก็ล่วงเข้าไปถึงสิบวัน ทั้งหมดรอดชีวิตและปลอดภัย เพราะหนึ่งในจำนวนนั้นคือ ผู้ช่วยโค้ช อายุ 25 ปี เคยบวชเณรนาน 8 ปี สอบได้นักธรรมเอกทั้งยังเคยฝึกการนั่งสมาธิ จึงได้นำความรู้ทางพุทธศาสนามาใช้ยามคับขัน โดยสอนให้เด็กๆ ที่ติดถ้ำทุกคนนั่งสมาธิเพื่อลดการใช้พลังงานและความกระวนกระวายใจเป็นเรื่องที่น่าชื่นชม เพราะผลการเรียนรู้ทางศาสนาทำให้สามารถมองเห็นปัญหา และหาหนทางแก้ปัญหาตามหลักอริยสัจ 4 คือ ทุกข์ สมุทัย นิโรธ มรรคถ้าหากใครได้นำไปปฏิบัติ เชื่อว่าจะนำพาชีวิตออกจากปัญหาได้เช่นเดียวกัน

ภัยธรรมชาติมีโอกาสเกิดขึ้นได้ตลอดเวลาและโบราณมีคำสอนไว้เตือนสติมากมาย เช่น คืบก็ทะเล ศอกก็ทะเลเพื่อให้รู้จักสังเกตและระมัดระวังภัยในทะเลที่อาจเกิดขึ้นได้เกินการคาดเดา ประเทศไทยเคยเจอทั้ง สึนามิ ไฟป่า วาตภัยอุทกภัย แผ่นดินไหว น้ำป่าไหลหลาก ฯลฯทั้งหลายล้วนเป็นภัยธรรมชาติใกล้ตัวและเป็นที่น่าสังเกตว่าการศึกษาของไทยยังไม่มีรายวิชาที่สอนให้รู้รักษาตัวรอดในสถานการณ์คับขัน รวมถึงวิธีการสังเกตสัญญาณภัยจากธรรมชาติที่มักจะเตือนล่วงหน้า ที่แม้แต่สัตว์ป่าเมื่อรับรู้สัญญาณภัยยังรู้จักหลีกลี้หนีตาย อย่าปล่อยให้เด็กไทยเรียนจนจบหลักสูตรแต่ชีวิตเป็นเหมือนดังสุภาษิต "ความรู้ท่วมหัวเอาตัวไม่รอด"

ส่วนอีกด้านหนึ่งของสังคม มีหลายๆ คนประสบปัญหาหาทางออกไม่ได้ทำให้รู้สึกว่าชีวิตนี้ช่างมืดมนเหมือนติดถ้ำอยู่คนเดียว จึงมีข่าวเรื่องฆ่าตัวตายแทบทุกวัน ขณะที่เขียนวันนี้ก็มีข่าวเรื่องพ่อไลฟ์สด (Live) กำลังจะแขวนคอฆ่าตัวตายพร้อมลูกสาววัยสามขวบ เพียงเพื่อประชดภรรยาที่ทิ้งไป แม้จะได้รับการช่วยเหลือก็ไม่ได้เป็นหลักประกันว่าจะไม่เกิดอีก ภรรยาแยกตัวจึงเอาตัวรอดได้ส่วนลูกสาวที่ยังช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ต้องอยู่กับพ่อจึงเป็นเหมือนตัวประกันอุปสรรคของชีวิตอาจเกิดกับใครก็ได้ แต่การต่อสู้ให้ผ่านพ้นไป ต้องใช้สติปัญญาทั้งสองด้าน คือ อีคิว EQ (Emotional Quotient) หมายถึง ความฉลาดในการใช้อารมณ์ และ เอคิว AQ ( Adversity Quotient) หมายถึง ความอดทนที่จะเอาชนะอุปสรรค ถ้าขาดสติปัญญาทั้งสองด้านนี้ใครก็ไม่อาจช่วยได้

สิ่งสำคัญที่สุดของการครองชีวิต คือใจต้องสู้ แนวทางอาจแตกต่างกันขึ้นอยู่กับประสบการณ์และการเรียนรู้วิชารักษาตัวรอดจะเกิดขึ้นได้เอง ทั้งนี้ต้องหมั่นให้กำลังใจกับตนเองและท่องมนต์นี้ไว้ในใจ"ฉันจะยังไม่ตาย ฉันต้องมีชีวิตอยู่ ฉันจะอยู่รอด หรือ I will survive"

*****
รศ.วันทนา จันทพันธ์อดีตอนุกรรมาธิการการพัฒนาสังคมและกิจการเด็ก เยาวชน สตรีฯ วุฒิสภา
WUNTANA_12@HOTMAIL.COM
FB: Wantana Juntapunt