บรรณาลัย / โชติช่วง นาดอน

“มโหระทึกจิ๋ว”

“มโหระทึก” หมายถึง กลองสำริด ที่ประโคมในราชพิธีของพระมหากษัตริย์ไทย เน้น...ใช้ในพระราชพิธีเท่านั้น
จะมียกเว้น มีวัดสำคัญบางวัด สมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 และรัชกาลที่ 5 ทรงพระราชทานให้วัดใช้ประโคม หลังสวดมนต์ในพระอุโบสถ เช่นที่วัดเบญจมบพิตร เป็นต้น
ราชสำนักในสุวรรณภูมิเมื่ออดีต ในพระราชพิธีก็นิยมประโคมมโหระทึกเช่นกัน แต่เนื่องจากประเทศเหล่านั้น สถาบันกษัตริย์สูญสิ้นแล้ว วัฒนธรรมมโหระทึกจึงสูญหายไปด้วย

ปัจจุบัน “มโหระทึก” เป็นที่นิยมของตนต่างชาติและเศรษฐีบางคน เป็นเครื่องประดับตกแต่งบ้าน และ/หรือ โรงแรม ที่เห็นบ่ายๆ คือ ทำเป็นโต๊ะ ถ้าเป็นมโหระทึกขนาดจิ๋ว ก็มักวางระดับในตู้
ที่เชียงใหม่นั้น มีการหล่อขายมากมาย จากแม่พิมพ์มโหระทึกโบราณ หล่อปั๊มกันมาไม่รู้กันกี่หมื่นลูกแล้ว สำหรับลูกค้าชาวต่างชาติก็มีบริการส่งไปให้ถึงบ้านในต่างประเทศเลย ไม่เป็นไร เพราะเป็นของปั๊มขึ้นใหม่ ขายๆ ไปเถิด
แต่ผู้ซื้อพึงรู้ด้วยว่า ในสมัยดึกดำบรรพ์นั้น มโหระทึกใช้ในพิธีศพ ใครอยากเอาไปประดับบ้าน ก็ตามใจ

กลองสำริด (มโหระทึก) เป็นส่วนประกอบสำคัญในงานประเพณีไหว้ผีฟ้า ก่อนทำนา เพื่อให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาล ต้องประโคมมโหระทึกบอกผีฟ้า คล้ายๆ กับที่คนอีสานจุดบั้งไฟขึ้นไปเตือนแถนให้ส่งฝนลงมา แต่ในสมัยโบราณชนพื้นเมือง ยังประโคมมโหระทึกในพิธีกรรมอื่นๆ อีกหลายอย่าง พิธีที่ขาดมโหระทึกไม่ได้คือพิธีศพ , พิธีขอฝน , พิธีปีใหม่ และเมื่อเกิดเหตุเภภัย เช่น น้ำหลากท่วม ต้องเซ่นไหว้ผีฟ้า เป็นต้น

มโหระทึกที่ใช้ตีประโคมในพิธีกรรมจริงๆ นั้นลูกใหญ่ เสียงดังกังวาน ขรึมขลัง ศักดิ์สิทธิ์ เป็นสมบัติล้ำค่าของผู้เป็นเจ้าของ (ระดับหัวหน้าเผ่า , นายบ้าน) เมื่อเจ้าของเดิมตายไป ก็อาจจะฝังมโหระทึกตามไปด้วย หลักฐานคือ สมัยเตียนก๊กในยูนนาน (ประมาณ 2400 ปีก่อน) พบมโหระทึกบรรจุกระดูกของราชาเตียนก๊ก แต่ต่อมา เพราะมโหระทึกมันล้ำค่า สร้างยากมาก จึงเพียงตัดชิ้นส่วนมโหระทึกชิ้นเล็กๆ ฝังไปกับเจ้าของเดิม เจ้าของใหม่ (ลูกชายของเจ้าของเดิม) ก็รับช่วงมโหระทึกเป็นสมบัติของตระกูล ใช้สืบต่อกันไป

เคยมีคนมากวาสนา ได้ครอบครองมโหระทึกทั้งลูกใหญ่ลูกเล็ก ถามผู้เขียนว่ามโหระทึกลูกเล็กๆ นี่มันของ “ปลอม” หรือเปล่า ? ถ้าหมายถึง ปลอมขึ้นเพื่อขายเป็นของที่ระลึกนั้น ผู้เขียนคิดว่าไม่ใช่
ใครมีมโหระทึกลูกเล็กๆ อยู่ในบ้าน ก็โปรดดูแลด้วยความเคารพ เพราะเขามาจากสุสานฝังศพเจ้าของเดิม