ศ.ดร.ไชยา ยิ้มวิไล

ช่วงนี้เป็น “เทศกาลสงกรานต์” และเป็นวันหยุดที่คนไทยยังคงพักผ่อนอยู่กับครอบครัวว่าในกรุงเทพมหานครหรือกลับภูมิลำเนา นับว่าเป็น “เทศกาลปีใหม่ไทย” และเป็น “วันครอบครัว” ไปด้วย ซึ่งปิดตั้งแต่ “วันที่ 12-16 เมษายน” ปิด 5 วันกันเลยทีเดียว!

อย่างไรก็ดี รัฐบาลได้มีมติคณะรัฐมนตรีให้หยุดราชการเป็นปกติทุกปี เพื่อกระตุ้นให้คนไทยได้พักผ่อน พร้อมทั้งชาวต่างด้าวได้กลับภูมิลำเนากันด้วย และเพื่อเป็นการกระตุ้นการบริโภคและอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวทั่วประเทศไทย ที่มีทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติต่างทยอยมาเที่ยวเมืองไทยกันถ้วนทั่ว มีทั้งชาวจีน ฝรั่งมั่งค่า ทั้งชาวอังกฤษ อเมริกัน หรือแม้กระทั่งชาวอาทิตย์อุทัยที่ “เทศกาลสงกรานต์ไทย” นั้นลือลั่นไปทั่วโลกมายาวนานหลายปี โดยเฉพาะ “การละเล่นสาดน้ำ” ที่รู้จักกันดีทั้งถนนข้าวสารที่กรุงเทพฯ ทั้งพัทยา และจังหวัดเชียงใหม่ หรือแม้กระทั่งนครสวรรค์ แต่จริงๆ แล้วแทบทุกจังหวัดจะมีการจัดประเพณีสงกรานต์กันทั่ว

แต่พลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีได้กำชับให้เจ้าหน้าที่ของรัฐ พร้อมทั้งองค์กรภาครัฐที่ร่วมกับภาคเอกชน อาทิ ปอเต็กตึ้งเตรียมความพร้อมเพื่อดูแลรักษาความปลอดภัย และอำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชนอย่างเต็มที่ในช่วงหยุดยาว โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ตำรวจและกองทัพที่ต้องร่วมมือกันตามถนนหนทางตามต่างจังหวัดทุกเส้นทาง

“สงกรานต์” คือ ประเพณีของประเทศไทย ลาว กัมพูชา พม่า ชนกลุ่มน้อยชาวไตแถบเวียดนาม และมนฑลยูนานของจีน รวมถึงศรีลังกา และประเทศทางตะวันออกของประเทศอินเดีย สันนิษฐานกันว่า ประเพณีสงกรานต์นั้นได้รับวัฒนธรรมมาจากเทศกาล “โฮลีในอินเดีย” แต่ “เทศกาลโฮลีจะใช้การสาดสีแทน” โดยจะจัดให้มีขึ้นในทุกวันแรม 1 ค่ำ เดือน 4 ซึ่งก็คือเดือนมีนาคม

“สงกรานต์” เป็นคำในภาษา “สันสกฤต” ที่หมายถึง “การเคลื่อนย้าย” โดยเป็นการอุปมาถึงการเคลื่อนย้ายการประทับในจักรราศี หรือการเคลื่อนเข้าสู่ปีใหม่ตามความเชื่อของไทยและบางประเทศในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเพณีสงกรานต์นั้นมีสืบทอดกันมาตั้งแต่โบราณคู่กับตรุษ จึงมักเรียกรวมกันว่า “ประเพณีตรุษสงกรานต์” หมายถึง “การส่งท้ายปีเก่าต้อนรับปีใหม่” เดิมทีวันที่จัดสงกรานต์นี้นั้นจะมีการคำนวณทางดาราศาสตร์ แต่ในปัจจุบันได้มีการกำหนดวันที่แน่นอน คือ ตั้งแต่ 13 – 15 เมษายน แต่เดิม วันขึ้นปีใหม่ไทย คือ วันเริ่มปีปฏิทินของไทยจนถึง พ.ศ. 2431 และได้มีการเปลี่ยนแปลงมาเป็น “วันที่ 1 เมษายน” เป็นวันขึ้นปีใหม่จนถึง พ.ศ. 2483

เมื่อครั้งก่อน “พิธีสงกรานต์” เป็นพิธีกรรมที่เกิดขึ้นภายในครอบครัว หรือชุมชนบ้านใกล้เรือนเคียง แต่ในปัจจุบันได้มีการเปลี่ยนแปลงให้พิธีสงกรานต์นั้นเป็น “เทศกาลสงกรานต์” โดยได้ขยายออกไปสู่คมเป็นวงกว้างมากขึ้น และมีแนวโน้มที่จะเปลี่ยนทัศคติ ตลอดจนความเชื่อไป แต่เดิมในพิธีสงกรานต์จะใช้ “น้ำ” เป็นสัญลักษณ์ที่เป็นองค์ประกอบหลักของพิธี แก้กันกับความหมายของฤดูร้อน ช่วงเวลาที่พระอาทิตย์เคลื่อนเข้าสู่ราศีเมษ ในวันนี้จะใช้น้ำรดให้แก่กันเพื่อความชุ่มชื่น มีการขอพรจากผู้ใหญ่ มีการรำลึกและกตัญญูต่อบรรพบุรุษที่ล่วงลับ ต่อมาในสังคมไทยสมัยใหม่เกิดเป็นประเพณีกลับบ้านในช่วงเทศกาลสงกรานต์ นับว่าวันสงกรานต์เป็น “วันครอบครัว” อีกทั้งยังมีประเพณีที่สืบทอดมาตั้งแต่ดั้งเดิม อย่าง “การสรงน้ำพระ” ที่นำมาซึ่ง “ความเป็นสิริมงคล” เพื่อให้เป็นการเริ่มต้นปีใหม่ที่มีความสุข

ปัจจุบันได้มีการประชาสัมพันธ์ในเชิงท่องเที่ยวว่าเป็น “Water Festival” หรือ “เทศกาลแห่งน้ำ” โดยได้ตัดข้อมูลในส่วนที่เป็นความเชื่อดั้งเดิมออกไป

ส่วนเทศกาลสงกรานต์ปี 2561 นี้ทางกระทรวงวัฒนธรรม ประกาศ นางสงกรานต์ ประจำปี 2561 คือ “นางมโหธรเทวี เสด็จยืนมาเหนือหลังนกยูง เผยคำทำนายปีนี้น้ำจะน้อย แต่ข้าวปลาอาหารอุดมสมบูรณ์”

วันที่ 12 มีนาคม 2561 เว็บไซต์ 77kaoded รายงานว่า กระทรวงวัฒนธรรม ประกาศ “วันมหาสงกรานต์” ปีพุทธศักราช 2561 ตรงกับ วันเสาร์ที่ 14 เมษายน แรม 14 ค่ำ เดือน 5 ปีจอ เวลา 08 นาฬิกา 56 นาที 57 วินาที ปีจอ (ผีเสื้อผู้หญิง ธาตุดิน) สัมฤทธิศก จุลศักราช 1380 ทางจันทรคติเป็นอธิกมาส ทางสุริยคติเป็นปกติสุรทิน นางสงกรานต์ทรงนามว่า "นางมโหธรเทวี" ทรงพาหุรัดทัดดอกสามหาว (ผักตบชวา) อาภรณ์แก้วนิลรัตน์ ภักษาหารเนื้อทราย หัตถ์ขวาทรงจักร หัตถ์ซ้ายทรงตรีศูล เสด็จยืนมาเหนือหลังนกยูง เป็นพาหนะพร้อมคำทำนายว่า...

“วันที่ 16 เมษายน เวลา 12 นาฬิกา 59 นาที 24 วินาที เป็นวันเปลี่ยนจุลศักราชใหม่ เป็น 1380”

ปีนี้วันศุกร์ เป็นธงชัย วันศุกร์เป็นอธิบดี วันพฤหัสบดีเป็นอุบาทว์ วันอาทิตย์เป็นโลกาวินาศ วันพุธเป็นอธิบดีฝน บันดาลให้ฝนตก 600 ห่า ตกในโลกมนุษย์ 60 ห่า ตกในมหาสมุทร 120 ห่า ตกในป่าหิมพานต์ 180 ห่า ตกในเขาจักรวาล 240 ห่า นาคให้น้ำ 5 ตัว เกณฑ์ธัญญาหาร ได้เศษ 6 ชี่อ ลาภะ ข้าวกล้าในภูมินา จะได้ผล 9 ส่วน เสีย 1 ส่วน ธัญญาหาร ผลาหาร มัจฉา มังสาหาร จะบริบูรณ์ เกณฑ์ธาราธิคุณ ตกราศี เตโช (ไฟ) น้ำน้อย

ทั้งนี้ สำหรับกิจกรรมงานสงกรานต์ ประจำปี 2561 จะจัดขึ้นภายใต้แนวคิด "สงกรานต์วิถีไทย ใช้น้ำคุ้มค่า ชีวาปลอดภัย" ในพื้นที่กรุงเทพฯ จะมีการจัดงานหลายแห่ง เช่น วัดปทุมวนารามวรวิหาร ศูนย์การค้าสยามพารากอน สยามสแควร์ ถนนสีลม และถนนข้าวสาร ระหว่างวันที่ 12-15 เมษายน 2561 ส่วนในต่างจังหวัดมีการจัดงานประเพณีสงกรานต์แบบดั้งเดิม และสงกรานต์อาเซียนในจังหวัดต่าง ๆ เช่น สุโขทัย เลย สระแก้ว กาญจนบุรี ระนอง และบุรีรัมย์ เป็นต้น

นอกจากนี้ กระทรวงวัฒนธรรมได้จัดทำหนังสือประเพณีสงกรานต์ 2 ภาษา ไทย-อังกฤษ ในรูปแบบสื่อสิ่งพิมพ์และออนไลน์ เพื่อให้นักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและต่างชาติ ได้เข้าใจเกี่ยวกับวันปีใหม่ไทย และสิ่งที่ควรทำ-ไม่ควรทำในประเพณีสงกรานต์

อย่างไรก็ตาม เทศกาลสงกรานต์รัฐบาลรณรงค์ว่า การเดินทางท่องเที่ยวหรือกลับภูมิลำเนานั้น การนั่งท้ายรถกะบะได้แต่ต้องระมัดระวัง และที่สำคัญ “ไม่สมควรดื่มมเหล้า” และขับขี่ “รถจักรยานยนต์” ต้องขับขี่อย่างระมัดระวังห้ามขี่อย่างรวดเร็ว

แต่ก็อย่างว่า “ยิ่งห้ามยิ่งยุ” แต่ก็ต้องระมัดระวังให้ดีที่สุด ก็ขอให้ทุกท่านมีความสุขใน “เทศกาลสงกรานต์ครับ!”