ลานบ้านกลางเมือง / บูรพา โชติช่วง

เริ่มแล้วสงกรานต์ไทย และยังคงต่อเนื่องไปอีกร่วมสัปดาห์ ด้วยแต่ละท้องถิ่นมี “วันไหล” ในวิถีประเพณีปฏิบัติกันมา
ส่วนสีสันของเสื้อใส่เล่นน้ำสงกรานต์ที่ยังได้รับความนิยมเห็นจะได้แก่เสื้อลายดอก เสื้อพื้นเมืองพื้นถิ่น และเสื้อทั่วไป ส่วนแต่งไทยจะย้อนยุคหรือร่วมสมัยตามเทรนด์กระแส น่าจะค่อนไปทางกิจกรรม หรือใส่ไปวัด ทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ
อย่างไรก็ดีบรรดาหนุ่มๆ สาวๆ เล่นสงกรานต์ไม่ควรเล่นพิเรนทร์ อุตริ ควรรักษาภาพวัฒนธรรมประเพณีสงกรานต์ไทยที่สืบสานกันมาไว้บ้าง

สงกรานต์ไทยแต่ก่อนนี้จะได้ยินคนรุ่นก่อนพูด “ตรุษสงกรานต์” แต่ปัจจุบันนี้พูดกันเพียงแค่สงกรานต์ เลยไม่รู้ว่าคำ “ตรุษ” นั้นไปตกหล่นระหว่างทางช่วงไหน
สงกรานต์ไทยแต่โบราณจะสืบทอดคู่กับ “ตรุษ” คำๆ นี้เป็นภาษาทมิฬ แปลว่า ตัด หรือการสิ้นไป ดังนั้นช่วงตรุษก็หมายถึงวาระส่งท้ายปีเก่า เพื่อเตรียมต้อนรับปีใหม่ที่กำลังจะตามมาในอีกช่วงเวลาหนึ่ง
ช่วงตรุษไทยตามประเพณีที่สืบต่อกันมา ปฏิทินจันทรคติกำหนดวันแรม 14 – 15 ค่ำ เดือน 4 ถือว่าเป็นวันสิ้นปี และเป็นวันขึ้นปีใหม่ไทยจะเป็นวันขึ้น 1 ค่ำเดือน 5 ถือเป็นงานนักขัตฤกษ์ใหญ่เพื่อสร้างสวัสดิมงคลแก่บ้านเมือง และด้วยคนไทยแต่โบราณเชื่อว่าในวันนี้ประตูนรกและสวรรค์จะเปิดให้บรรพบุรุษออกมารับส่วนบุญได้ จึงมีการจัดกิจกรรมทำบุญตักบาตร (นำขนมไทยข้าวเหนียวแดง ข้าวต้มมัด หรือกาละแม ถายพระ) เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับในวันดังกล่าว
ส่วนความหมายของชื่อ “สงกรานต์” แสดงเน้นการสิ้นสุดปีเก่า เพราะศัพท์สงกรานต์เป็นคำสันสกฤต หมายถึง “การเคลื่อนย้าย” ของราศี เป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นทุกเดือน ไม่ได้มีเฉพาะเดือนเมษายนดังที่เข้าใจกัน เพียงแต่ว่าช่วงเดือนเมษาฯ นอกจากเคลื่อนจักรราศีของเดือนแล้วยังเป็นการเคลื่อนปีด้วย จึงถือเป็นการเคลื่อนย้ายครั้งใหญ่ ที่เรียกกันติดปากว่า “มหาสงกรานต์” และเนื่องด้วยประเพณีตรุษอยู่ในช่วงเดือนมีนาคมใกล้กับเทศกาลสงกรานต์ ทำให้เรียกรวมๆ ประเพณีตรุษสงกรานต์



สงกรานต์นอกจากเกี่ยวข้องตำนาน 7 นางธิดาสงกรานต์แล้ว สงกรานต์ไทยในความรับรู้ของคนไทยเป็นวันขึ้นปีใหม่ไทย มีวันหยุดราชการยาว 3 – 5 วัน ทุกคนที่ไปทำมาหากินต่างถิ่นได้ใช้ช่วงเวลาหยุดยาวนี้กลับไปเยี่ยมบ้าน พบปะครอบครัว ญาติและเพื่อนฝูง
สงกรานต์วิถีไทยมิใช่เพียงแค่สนุกเล่นสาดน้ำ ปืนฉีดน้ำใส่กัน แต่ยังมีคุณค่าสาระประเพณีสืบสานกันมา โดยมีน้ำเป็นสื่อเชื่อมวัฒนธรรมความสัมพันธ์
ในด้านศาสนา พุทธศาสนิกชนไปวัด ทำบุญตักบาตร สรงน้ำพระ ร่วมกันก่อเจดีย์ทราย เพื่อให้วัดได้ใช้สอยประโยชน์ในการก่อสร้างโบสถ์ วิหาร และอื่นๆ
สงกรานต์ต่อชุมชน ก่อให้เกิดความสมัครสมานสามัคคีในชุมชน จัดกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เช่น ทำบุญในชุมชน หลังทำบุญแล้วรดน้ำขอพรผู้ใหญ่ เล่นรดน้ำในหมู่เพื่อนฝูงและคนรู้จัก ใช้น้ำสะอาดผสมน้ำอบหรือน้ำหอม รดน้ำกันด้วยความสุภาพ ตกบ่ายพบปะสังสรร มีการละเล่นตามวิถีท้องถิ่น บางชุมชนเล่นเข้าทรงแม่ศรี สะบ้า ลูกช่วง รวมไปถึงมหรสพรื่นเริง ประกวดนางสงกรานต์ รำวง ร้องเพลง จัดกันลานชุมชนหรือลานวัด
สงกรานต์ต่อที่อยู่อาศัย คนในครอบครัวจะนำพระพุทธรูปประจำบ้าน ยกจากหิ้งพระมาสรงน้ำ เพื่อความสิริมงคล ร่มเย็นเป็นสุขแก่ครอบครัว และช่วยกันทำความสะอาดบ้านเรือน สิ่งของเครื่องใช้ให้ทุกอย่างดูเหมือนใหม่
สงกรานต์ต่อครอบครัว ลูกหลานได้แสดงความกตัญญู ความผูกพันกันในครอบครัว สมัยก่อนพ่อแม่ตระเตรียมเสื้อผ้าใหม่ พร้อมเครื่องประดับให้ลูกหลานใส่ไปทำบุญ เช่นกันลูกหลานเตรียมเสื้อผ้าใหม่ให้พ่อแม่สวมใส่ไปทำบุญ ร่วมอุทิศส่วนกุศลให้แก่ญาติผู้ที่ล่วงลับ และรดน้ำขอพรจากผู้มีพระคุณที่มีชีวิตอยู่เพื่อเป็นสิริมงคล

ประกาศสงกรานต์ ปีพุทธศักราช 2561 มีรายละเอียดดังนี้
ปีจอ (ผีเสื้อผู้หญิง ธาตุดิน) สัมฤทธิศก จุลศักราช 1380 ทางจันทรคติเป็นอธิกมาส ทางสุริยคติเป็นปกติสุรทิน
วันที่ 14 เมษายน เป็นวันมหาสงกรานต์ ตรงกับวันเสาร์ แรม 14 ค่ำ เดือน 5 ปีจอ เวลา 08 นาฬิกา 56 นาที 57 วินาที
นางสงกรานต์ ทรงนามว่า นางมโหธรเทวี ทรงพาหุรัดทัดดอกสามหาว(ผักตบชวา) อาภรณ์แก้วนิลรัตน์ ภักษาหารเนื้อทราย หัตถ์ขวาทรงจักร หัตถ์ซ้ายทรงตรีศูล เสด็จยืนมาเหนือหลังนกยูง เป็นพาหนะ
วันที่ 16 เมษายน เวลา 12 นาฬิกา 59 นาที 24 วินาที เปลี่ยนจุลศักราชใหม่ เป็น 1380
ปีนี้ วันศุกร์ เป็นธงชัย วันศุกร์ เป็นอธิบดี วันพฤหัสบดี เป็นอุบาทว์ วันอาทิตย์ เป็นโลกาวินาศ
วันพุธ เป็นอธิบดีฝน บันดาลให้ฝนตก 600 ห่า ตกในโลกมนุษย์ 60 ห่า ตกในมหาสมุทร 120 ห่า ตกในป่าหิมพานต์ 180 ห่า ตกในเขาจักรวาล 240 ห่า
นาคให้น้ำ 5 ตัว เกณฑ์ธัญญาหาร ได้เศษ 6 ชี่อ ลาภะ ข้าวกล้าในภูมินา จะได้ผล 9 ส่วน เสีย 1 ส่วน
ธัญญาหาร พลาหาร มัจฉมังสาหาร จะบริบูรณ์
เกณฑ์ธาราธิคุณ ตกราศี เตโช (ไฟ) น้ำน้อย

หมายเหตุ ภาพประกอบ