สกู๊ปต่างประเทศ : "เอลนีโญ" แผลงฤทธิ์! อุณหภูมิผิวน้ำทะเลโลกพุ่งทุบสถิติ สัญญาณเตือนโลกจ่อเจออากาศสุดขั้ว

อุณหภูมิผิวน้ำทะเลทั่วโลกกำลังส่งสัญญาณเตือนครั้งสำคัญ เมื่อความร้อนที่สะสมอยู่ในมหาสมุทรยังคงไต่ระดับไม่หยุด และปรากฏการณ์ “เอลนีโญ” กำลังเดินหน้าเข้าสู่ระยะที่รุนแรงขึ้น สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของทะเลที่อุ่นขึ้นไม่กี่องศา แต่กำลังกลายเป็นแรงกระเพื่อมขนาดใหญ่ที่ส่งต่อไปยังชั้นบรรยากาศ เปลี่ยนเส้นทางฝน ผลักอุณหภูมิให้พุ่งสูง และเพิ่มความเสี่ยงของสภาพอากาศสุดขั้วในหลายพื้นที่ทั่วโลก

รายงานจาก สถาบันโคเปอร์นิคัสแห่งสหภาพยุโรป (C3S) เปิดเผยเมื่อวันที่ 10 ส.ค.2569 ระบุว่า อุณหภูมิผิวน้ำทะเลเฉลี่ยทั่วโลกในเดือน ก.ค. อยู่ที่ 20.96 องศาเซลเซียส ทำลายสถิติเดิมของเดือนเดียวกันที่ 20.89 องศาเซลเซียส ซึ่งทำไว้ในปี 2566 ขณะที่อุณหภูมิอากาศเหนือพื้นดินเฉลี่ยทั่วโลกอยู่ที่ 16.90 องศาเซลเซียส สูงกว่าค่าเฉลี่ยยุคก่อนอุตสาหกรรมระหว่างปี 2393-2443 ถึง 1.47 องศาเซลเซียส และนับเป็นเดือน ก.ค. ที่ร้อนที่สุดเป็นอันดับ 2 เทียบเท่ากับปี 2567 และเป็นรองเพียงปี 2566

ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงสถิติบนกระดาษ เพราะเบื้องหลังตัวเลขคือระบบภูมิอากาศที่กำลังเปลี่ยนจังหวะครั้งใหญ่ โดยเฉพาะบริเวณมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อน ซึ่งเป็นพื้นที่สำคัญของกลไกเอลนีโญ

องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก หรือ WMO ระบุว่า หลังจากลานีญาอ่อนกำลังลงและระบบภูมิอากาศเปลี่ยนเข้าสู่ภาวะเป็นกลางในช่วงต้นปี 2569 มหาสมุทรแปซิฟิกบริเวณเส้นศูนย์สูตรเริ่มอุ่นขึ้นอย่างต่อเนื่อง ก่อนพัฒนาเข้าสู่ภาวะเอลนีโญ โดยการประเมินในเดือนมิ.ย. ระบุว่า มีโอกาสประมาณ 80% ที่เอลนีโญจะเกิดขึ้นในช่วง มิ.ย.-ส.ค. และโอกาสดังกล่าวเพิ่มขึ้นราว 90% ในช่วง ก.ย.-ธ.ค. 2569

เมื่อเข้าสู่เดือน ก.ค. สัญญาณยิ่งชัดเจนขึ้น WMO ประเมินว่าเอลนีโญมีแนวโน้มพัฒนาอย่างรวดเร็วไปสู่ระดับรุนแรงในช่วง ก.ค.-ก.ย. โดยแบบจำลองสภาพภูมิอากาศหลายระบบให้ค่าอุณหภูมิผิวน้ำทะเลในพื้นที่สำคัญของมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนสูงกว่าค่าปกติมากกว่า 2 องศาเซลเซียส และแนวโน้มยังเพิ่มขึ้นต่อเนื่องเข้าสู่ฤดูใบไม้ร่วงของซีกโลกเหนือ

แล้วเอลนีโญคืออะไร ทำไมมหาสมุทรที่อยู่ห่างไกลออกไปจึงสามารถเขย่าสภาพอากาศของโลกทั้งใบได้?

ในภาวะปกติ "ลมสินค้า" หรือ Trade Winds คือ ลมประจำถิ่นหรือลมประจำปีที่พัดอย่างสม่ำเสมอในเขตร้อน จะพัดจากตะวันออกไปตะวันตกตามแนวเส้นศูนย์สูตร ผลักน้ำอุ่นจากบริเวณชายฝั่งอเมริกาใต้ไปกองสะสมทางฝั่งเอเชียและแปซิฟิกตะวันตก ขณะเดียวกัน น้ำเย็นจากใต้มหาสมุทรจะถูกดันขึ้นมาทดแทนน้ำอุ่นบริเวณแปซิฟิกตะวันออก กระบวนการนี้เรียกว่า “การผุดขึ้นของน้ำทะเล” หรือ Upwelling ซึ่งนำสารอาหารจากทะเลลึกขึ้นมาหล่อเลี้ยงระบบนิเวศและเป็นพื้นฐานสำคัญของห่วงโซ่อาหารทางทะเล

แต่เมื่อเอลนีโญมาเยือน กลไกเดิมเริ่มรวน ลมสินค้าอ่อนกำลังลง น้ำอุ่นที่เคยถูกกักไว้ทางตะวันตกจึงเคลื่อนตัวกลับไปทางตะวันออกมากขึ้น ขณะที่การผุดขึ้นของน้ำเย็นบริเวณแปซิฟิกตะวันออกอ่อนแรงลง ผลคือผิวน้ำทะเลบริเวณตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิกอุ่นผิดปกติ และความร้อนมหาศาลจากมหาสมุทรก็ถูกถ่ายเทขึ้นสู่ชั้นบรรยากาศ

พูดง่าย ๆ คือ มหาสมุทรเปรียบเสมือน “แบตเตอรี่ความร้อน” ขนาดยักษ์ เมื่อแบตเตอรี่ลูกนี้ร้อนขึ้น ระบบบรรยากาศที่อยู่เหนือมันก็พลอยเปลี่ยนตาม และเมื่อความร้อนเคลื่อนที่ไปพร้อมกับไอน้ำและกระแสอากาศ ผลกระทบจึงไม่ได้หยุดอยู่แค่กลางมหาสมุทรแปซิฟิก แต่สามารถเดินทางข้ามทวีปและเปลี่ยนรูปแบบฝน อุณหภูมิ และสภาพอากาศในพื้นที่ห่างไกลออกไปได้

นี่คือเหตุผลที่เอลนีโญถูกจับตามองในฐานะหนึ่งในตัวขับเคลื่อนภูมิอากาศที่สำคัญที่สุดของโลก

ผลกระทบไม่ได้เกิดขึ้นในรูปแบบเดียวกันทุกพื้นที่ บางแห่งอาจเจอฝนตกหนักและน้ำท่วม ขณะที่อีกซีกโลกกลับเผชิญฝนทิ้งช่วง ภัยแล้ง และไฟป่า ความแปรปรวนดังกล่าวเกิดจากการที่เอลนีโญเปลี่ยนตำแหน่งของแหล่งความร้อนและความชื้นในเขตร้อน ก่อนส่งแรงกระเพื่อมผ่านระบบหมุนเวียนของบรรยากาศไปยังภูมิภาคต่าง ๆ ทั่วโลก

สำหรับปี 2569 สถานการณ์ยิ่งน่าจับตา เพราะเอลนีโญไม่ได้เกิดขึ้นบนโลกที่มีอุณหภูมิเป็นปกติ หากกำลังเกิดขึ้นท่ามกลางภาวะโลกร้อนที่ทำให้อุณหภูมิพื้นฐานของโลกสูงขึ้นอยู่แล้ว

นั่นหมายความว่า “ความร้อนจากเอลนีโญ” อาจเข้ามาซ้อนทับกับ “ความร้อนจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ” และเพิ่มโอกาสที่สภาพอากาศบางประเภทจะรุนแรงมากขึ้น

WMO เตือนว่า เอลนีโญมีแนวโน้มเพิ่มความเสี่ยงของคลื่นความร้อน ภัยแล้ง ฝนตกหนัก และเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้วในหลายภูมิภาคของโลก

ภาพสะท้อนที่เห็นได้ชัดกำลังเกิดขึ้นในยุโรปตะวันตก ข้อมูลที่รวบรวมโดย Copernicus Climate Change Service หรือ C3S ระบุว่า ช่วงเดือน มิ.ย.-ก.ค. 2569 ยุโรปตะวันตกมีอุณหภูมิเฉลี่ย 21.62 องศาเซลเซียส สูงกว่าค่าเฉลี่ยปี 2534-2563 ถึง 2.79 องศาเซลเซียส และทำลายสถิติเดิมของช่วงเวลาเดียวกันในปี 2565

เบื้องหลังความร้อนดังกล่าวไม่ได้มีเพียงอากาศร้อนจากคลื่นความกดอากาศสูง แต่ยังมี “ดินที่แห้ง” เข้ามาเป็นตัวเร่ง เมื่อดินสูญเสียความชื้น ความสามารถในการระบายความร้อนผ่านการระเหยของน้ำก็ลดลง พลังงานจากแสงอาทิตย์จึงถูกนำไปใช้เพิ่มอุณหภูมิพื้นผิวมากขึ้น กลายเป็นวงจรที่ความร้อนทำให้ดินแห้ง และดินที่แห้งก็ยิ่งเปิดทางให้ความร้อนสะสมมากกว่าเดิม

นิโคเลาส์ โคเปอร์นิคัส (Nicolaus Copernicus) นักดาราศาสตร์และนักคณิตศาสตร์ชาวโปแลนด์ ระบุว่า ยุโรปตะวันตกเผชิญคลื่นความร้อนต่อเนื่องตั้งแต่เดือน พ.ค. และในเดือน มิ.ย. พื้นที่ดังกล่าวมีอุณหภูมิเฉลี่ยสูงที่สุดเป็นประวัติการณ์ ขณะเดียวกันสภาพแห้งแล้งและอุณหภูมิสูงยังเพิ่มความเสี่ยงไฟป่า โดยเฉพาะบริเวณคาบสมุทรไอบีเรียและฝรั่งเศสตอนใต้

เมื่อดินแห้ง น้ำในแม่น้ำก็เริ่มลดลงตามไปด้วย ปริมาณฝนและความชื้นในดินที่ลดต่ำลงในหลายพื้นที่ของยุโรปตะวันตกและยุโรปกลางกระทบต่อแม่น้ำสายสำคัญอย่างแม่น้ำแซน แม่น้ำไรน์ และแม่น้ำดานูบ ซึ่งไม่ได้เป็นเพียงเส้นเลือดของระบบนิเวศ แต่ยังเกี่ยวข้องกับน้ำประปา การเกษตร การขนส่งทางน้ำ และการผลิตพลังงาน และเมื่อความร้อนกับความแห้งแล้งมาบรรจบกัน ไฟป่าก็พร้อมจะลุกลาม

ข้อมูลจาก โคเปอร์นิคัส ระบุว่า ความแห้งแล้งประกอบกับอุณหภูมิสูงได้เอื้อต่อการเพิ่มขึ้นของกิจกรรมไฟป่าในยุโรป โดยเฉพาะพื้นที่ทางตอนใต้ ขณะที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกำลังทำให้ช่วงเวลาที่เอื้อต่อการเกิดไฟป่ายาวนานขึ้น และขยายความเสี่ยงไปยังพื้นที่ทางตอนเหนือมากขึ้น

สิ่งที่น่ากังวลไปกว่านั้นคือ ไฟป่าขนาดใหญ่ไม่ได้จบลงเมื่อเปลวไฟดับ เพราะควันและละอองมลพิษสามารถถูกกระแสลมพัดพาขึ้นไปยังชั้นบรรยากาศและเดินทางไปได้ไกลหลายพันกิโลเมตร ส่งผลต่อคุณภาพอากาศและสุขภาพของผู้คนในพื้นที่ที่อยู่ห่างจากจุดเกิดไฟอย่างมาก

สถานการณ์ทั้งหมดจึงเปรียบเสมือนโดมิโนที่เริ่มล้มจากจุดหนึ่งแล้วส่งแรงกระแทกต่อกันเป็นทอด ๆ มหาสมุทรอุ่นขึ้น ลมเปลี่ยน ฝนเปลี่ยน ดินแห้ง แม่น้ำลด ไฟป่ารุนแรงขึ้น และความร้อนก็ยิ่งสะสม

ที่สำคัญ เอลนีโญไม่ได้หมายความว่าทุกพื้นที่บนโลกจะร้อนขึ้นหรือแล้งขึ้นพร้อมกัน เพราะผลกระทบของมันแตกต่างกันไปตามภูมิภาค ฤดูกาล และปัจจัยภูมิอากาศอื่น ๆ นักวิทยาศาสตร์จึงต้องติดตามทั้งอุณหภูมิผิวน้ำทะเล ลม ความกดอากาศ ปริมาณฝน และตัวชี้วัดในมหาสมุทรควบคู่กัน

สำหรับประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เอง ผลกระทบของเอลนีโญไม่สามารถแปลตรงตัวว่า “เอลนีโญมาแล้วไทยจะแล้งแน่นอน” เพราะสภาพอากาศของภูมิภาคนี้ยังได้รับอิทธิพลจากมรสุม อินเดียนโอเชียนไดโพล หรือ IOD และระบบภูมิอากาศอื่น ๆ ร่วมกัน โดยแนวโน้มของฤดูกาลหนึ่งอาจแตกต่างจากอีกฤดูกาลอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม WMO และกรอบคาดการณ์ภูมิอากาศของอาเซียนต่างจับตาการพัฒนาของเอลนีโญในปี 2569 อย่างใกล้ชิด โดยคาดว่าหลายพื้นที่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีโอกาสเผชิญอุณหภูมิสูงกว่าปกติ และรูปแบบฝนอาจเปลี่ยนแปลงไปตามพื้นที่

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์กำลังจับตาจึงไม่ใช่เพียงคำถามว่า “เอลนีโญจะมาแรงแค่ไหน” แต่คือคำถามที่ใหญ่กว่านั้นว่า เมื่อเอลนีโญซึ่งเป็นความแปรปรวนตามธรรมชาติของระบบมหาสมุทรและบรรยากาศ กำลังซ้อนทับอยู่บนโลกที่ร้อนขึ้นจากการสะสมก๊าซเรือนกระจก ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจะรุนแรงเพียงใด

เพราะมหาสมุทรไม่ได้เป็นเพียงผืนน้ำสีครามที่อยู่ไกลออกไปสุดสายตา หากเป็นเสมือนเครื่องยนต์ขนาดมหึมาที่คอยกักเก็บและกระจายความร้อนของโลก

เมื่อเครื่องยนต์ลูกนี้ร้อนขึ้นผิดจังหวะ สัญญาณเตือนจึงไม่ได้ดังอยู่กลางมหาสมุทรเท่านั้น แต่สามารถสะเทือนไปถึงเมือง เกษตรกรรม แหล่งน้ำ ระบบนิเวศ สุขภาพของมนุษย์ และเศรษฐกิจในอีกซีกโลก และในปี 2569 สัญญาณจากแปซิฟิกกำลังดังขึ้นเรื่อย ๆ

เอลนีโญอาจเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติที่โลกเคยรู้จักมานาน แต่เมื่อมันเดินเข้ามาบนเวทีเดียวกับภาวะโลกร้อน ความร้อนที่เพิ่มขึ้นเพียงเล็กน้อยในทะเล อาจกลายเป็นแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่บนผืนแผ่นดิน

นี่จึงไม่ใช่เพียงเรื่องของ “ทะเลร้อนทำลายสถิติ” แต่เป็นอีกหนึ่งฉากสำคัญของโลกที่กำลังเปลี่ยนแปลง และเป็นสัญญาณที่บอกว่า ในอีกไม่กี่เดือนข้างหน้า มนุษย์อาจต้องเตรียมรับมือกับความแปรปรวนของอากาศที่คาดเดาได้ยากและรุนแรงขึ้นอีกระลอก

แหล่งข้อมูลสำคัญ : WMO ระบุว่าเอลนีโญปี 2569 มีแนวโน้มพัฒนาอย่างรวดเร็วและอาจแตะระดับรุนแรงในช่วง ก.ค.-ก.ย. ขณะที่ NOAA อธิบายกลไกการเคลื่อนตัวของน้ำอุ่น การอ่อนกำลังของลมสินค้า และผลต่อการไหลเวียนบรรยากาศ ส่วน Copernicus ติดตามอุณหภูมิทะเลและสภาพอากาศยุโรปด้วยข้อมูล ERA5 อย่างต่อเนื่อง

#เอลนีโญ #ภาวะโลกร้อน #สถิติอุณหภูมิโลก #ภัยแล้งยุโรป #คลื่นความร้อน #ไฟป่า #สภาพอากาศแปรปรวน #โลกรวน #C3S #ข่าวสิ่งแวดล้อม #เอลนีโญ #เอลนีโญ2569 #ElNino #สภาพอากาศ #ภัยธรรมชาติ #โลกร้อน #ภาวะโลกร้อน #อุณหภูมิโลก #อุณหภูมิทะเล #ทะเลร้อน #คลื่นความร้อน #ภัยแล้ง #ไฟป่า #สภาพภูมิอากาศ #ClimateChange #Copernicus #WMO #อากาศร้อน #ข่าวสิ่งแวดล้อม #ข่าวต่างประเทศ