From AI to Quantum Leadership ถอดรหัสจิตวิทยาผู้นำแห่งอนาคต

ดร.วาสนา จักร์แก้ว คณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต อาจารย์สรัฐ ฤทธิ์รณศักดิ์โรงเรียนการท่องเที่ยวและการบริการ มหาวิทยาลัยสวนดุสิต นำเสนอบทความเรื่อง "From AI to Quantum Leadership ถอดรหัสจิตวิทยาผู้นำแห่งอนาคต" ความว่า โลกกำลังเคลื่อนเข้าสู่ยุคที่ปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน แต่กำลังก้าวขึ้นมาเป็น “ผู้ร่วมคิด” ที่สามารถวิเคราะห์ข้อมูล คาดการณ์แนวโน้ม สนับสนุนการตัดสินใจ และสร้างองค์ความรู้รูปแบบใหม่ 

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวส่งผลให้ความหมายของ “ภาวะผู้นำ” ต้องถูกตีความใหม่ จากเดิมที่ความน่าเชื่อถือของผู้นำตั้งอยู่บนฐานความรู้ ความเชี่ยวชาญ และการควบคุมข้อมูล สู่บริบทที่ข้อมูลและความรู้สามารถเข้าถึงได้อย่างรวดเร็ว และ AI สามารถประมวลผลข้อมูลที่ซับซ้อนได้เกินขีดจำกัดของมนุษย์

World Economic Forum (2025) สะท้อนว่า การเปลี่ยนแปลงของ AI กำลังทำให้ทักษะที่จำเป็นต่อการทำงานเปลี่ยนแปลงไป ขณะเดียวกันทักษะที่มีความเป็นมนุษย์เช่น ความคิดสร้างสรรค์ ภาวะผู้นำ ความยืดหยุ่น การเรียนรู้ และความสามารถในการสร้างความสัมพันธ์ ยังคงมีความสำคัญ ยิ่ง AI มีความสามารถมากขึ้น ความเป็นมนุษย์ของผู้นำกลับยิ่งมีคุณค่ามากขึ้น “ผู้นำจะใช้ AI อย่างไร” และ “ผู้นำจะเข้าใจมนุษย์อย่างไรในโลกที่กำลังถูกขับเคลื่อนด้วย AI?” คำถามนี้นำไปสู่การเปลี่ยนจากความสามารถในการบริหารเทคโนโลยี ไปสู่ความสามารถในการบริหารความสัมพันธ์ ความรู้สึก และความหมายของผู้คน เพราะท้ายที่สุดแล้ว เทคโนโลยีอาจช่วยให้องค์กรทำงานได้เร็วขึ้น แต่มีเพียงมนุษย์เท่านั้นที่สามารถทำให้งานนั้น “มีความหมาย” ต่อมนุษย์ด้วยกัน

แนวคิด Quantum Leadership คือการเปลี่ยนจาก “ผู้นำที่เก่งเรื่องงาน” สู่ “ผู้นำที่เข้าใจคน” และจาก “ผู้นำที่รู้คำตอบ” สู่ “ผู้นำที่เข้าใจคำถาม ความรู้สึก และความหมายของผู้คน” เมื่อ AI สามารถทำหน้าที่ด้านการวิเคราะห์และสร้างทางเลือกได้มากขึ้น คุณค่าของผู้นำจึงไม่ได้อยู่ที่การเป็นผู้รู้มากที่สุด แต่เป็นผู้ที่สามารถตีความข้อมูล เชื่อมโยงบริบท และตัดสินใจโดยคำนึงถึงผลกระทบที่เกิดขึ้นกับมนุษย์ได้ ภาวะผู้นำในยุค AI จึงควรเคลื่อนจาก Technology-Centered Leadership ไปสู่ Human-Centered Leadership โดยใช้เทคโนโลยีเพื่อขยายศักยภาพของมนุษย์ ขณะเดียวกันก็ปกป้องคุณค่า ศักดิ์ศรี และความหมายของการเป็นมนุษย์ 

ในโลกที่เทคโนโลยีเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว ความท้าทายขององค์กรอาจไม่ได้อยู่ที่การขาดแคลนข้อมูล แต่อยู่ที่การที่มนุษย์ไม่สามารถปรับตัวทางจิตใจได้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง การนำ AI เข้ามาในองค์กรอาจก่อให้เกิดทั้งความตื่นเต้น ความหวัง ความกังวล ความไม่มั่นคง และความกลัวต่อการสูญเสียคุณค่าหรือบทบาทของตนเอง ด้วยเหตุนี้ จิตวิทยาจึงควรเป็นหัวใจของภาวะผู้นำยุค AI ผู้นำจำเป็นต้องมีความสามารถในการ “อ่านใจคน” ผู้นำที่เข้าใจคนย่อมมองเห็นทั้งความรู้สึก ความต้องการ ความแตกต่าง บริบท และความหมายที่อยู่เบื้องหลังพฤติกรรมของบุคลากร หลักการสำคัญคือ “ต้องเข้าใจมนุษย์ก่อนการบริหารมนุษย์” เพราะบุคลากรมิใช่เพียงทรัพยากรที่ถูกจัดสรรเพื่อให้บรรลุเป้าหมาย แต่เป็นมนุษย์ที่มีความรู้สึก ความคาดหวัง ความฝัน ความกลัว และความต้องการที่จะได้รับการยอมรับ ผู้นำจึงต้องมองเห็น “คน” ก่อน “ตำแหน่ง” และมองเห็น “ความหมาย” ก่อน “ตัวชี้วัด

ผู้นำต้องสามารถสร้างทุนผู้นำ(Leadership Capital) ผ่านความสัมพันธ์ที่มีคุณภาพ ทำให้บุคลากรรู้สึกว่าตนเองมีคุณค่า กล้าแสดงความคิดเห็น กล้าสะท้อนปัญหา และกล้าทดลองสิ่งใหม่ ความพร้อมขององค์กรต่อ AI จึงไม่ได้วัดจากจำนวนเทคโนโลยีที่องค์กรมีเพียงอย่างเดียว แต่ควรวัดจาก “ความพร้อมของคนที่จะเรียนรู้และเปลี่ยนแปลงไปพร้อมกับเทคโนโลยี” หัวใจสำคัญของกระบวนการดังกล่าวคือ ความเข้าอกเข้าใจ (Empathy) ซึ่งไม่ใช่การเห็นด้วยกับทุกคนหรือการตามใจบุคลากร แต่คือความสามารถในการมองสถานการณ์จากมุมของผู้อื่นและเข้าใจเหตุผลเบื้องหลังพฤติกรรม ผู้นำควรเปลี่ยนคำถามจาก “ทำไมเขาไม่พยายาม” เป็น “มีอะไรเกิดขึ้นกับเขาที่ทำให้ยังไปไม่ถึงเป้าหมาย” และเปลี่ยนจาก “ทำไมเขาต่อต้าน AI” เป็น “เขากำลังกังวลหรือสูญเสียอะไรจากการเปลี่ยนแปลงนี้”

ดังนั้นการตระหนักถึงคุณค่าความเป็นมนุษย์ประกอบด้วย 4 มิติ ได้แก่ การฟังด้วยใจ (Heart to Listen) การเข้าใจโดยไม่รีบตัดสิน (Heart to Understand) การสร้างความสัมพันธ์ (Heart to Connect) และ การส่งต่อพลังให้คนเติบโต (Heart to Empower)  แนวคิดดังกล่าวทำให้ความสำเร็จของภาวะผู้นำไม่ได้พิจารณาเพียงว่า “งานสำเร็จหรือไม่” แต่ต้องพิจารณาด้วยว่า “ระหว่างที่งานสำเร็จ คนของเราเติบโตขึ้นหรือไม่” เพราะองค์กรที่ยั่งยืนไม่ได้เกิดจากผลลัพธ์เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการที่ผู้คนรู้สึกว่าตนเองมีคุณค่า มีพื้นที่ในการเรียนรู้ และมีความหมายร่วมกับสิ่งที่องค์กรกำลังสร้าง

ซึ่งหัวใจของคน (HEART) จึงประกอบด้วย 1. การเข้าใจความรู้สึกของคน (Human Empathy) 2. การส่งเสริมศักยภาพ (Empowerment) 3. การเห็นคุณค่า (Appreciation) 4. การสร้างความสัมพันธ์ (Relationship) และ 5. การสร้างความไว้วางใจ (Trust)  ผู้นำแห่งอนาคตไม่ใช่ผู้ที่เก่งเทคโนโลยีที่สุด แต่คือผู้ที่สามารถผสานปัญญาทางเทคโนโลยีกับปัญญาของมนุษย์ได้อย่างสมดุล และการออกแบบความสัมพันธ์รูปแบบใหม่ระหว่างปัญญาประดิษฐ์และปัญญาประดิษฐ์ของมนุษย์ สามารถช่วยให้มนุษย์คิดเร็วขึ้น วิเคราะห์ข้อมูลได้มากขึ้น และตัดสินใจบนฐานข้อมูลได้ดีขึ้น และสิ่งที่ทำให้ผู้นำแตกต่างคือ ความสามารถในการเข้าใจมนุษย์ สร้างความไว้วางใจ และทำให้การเปลี่ยนแปลงมีความหมาย

ผู้นำแห่งอนาคตต้องมีทั้ง “สมองที่ทัน AI” และ “หัวใจที่เข้าใจคน” เพราะเมื่อ AI สามารถตอบคำถามได้มากขึ้น ผู้นำต้องรู้ว่าคำตอบใดมีความหมายต่อผู้คน เมื่อ AI วิเคราะห์ข้อมูลได้ลึกขึ้น ผู้นำต้องฟังคนให้ลึกขึ้น และเมื่อ AI ทำงานได้เร็วขึ้น ผู้นำต้องไม่เร่งมนุษย์จนลืมธรรมชาติของการเรียนรู้และการเติบโต From AI to Quantum Leadership จึงไม่ใช่เพียงการเปลี่ยนจากผู้นำแบบเดิมไปสู่ผู้นำที่ใช้เทคโนโลยี แต่คือการเดินทางจาก “ผู้นำที่รู้” สู่ “ผู้นำที่เข้าใจ” จาก Head to Heart จาก Data to Meaning และจาก Control to Connection AI ทำให้ผู้นำฉลาดขึ้น แต่ HEART ทำให้ผู้นำยังคงเป็นมนุษย์