รศ. ดร.สุขุม เฉลยทรัพย์
ที่ปรึกษาสวนดุสิตโพล มหาวิทยาลัยสวนดุสิต
ความตึงเครียดระดับมากในตะวันออกกลางเข้าสู่วันที่ 5 วัน เพราะความขัดแย้งระหว่างอิหร่านกับสหรัฐอเมริกากลายเป็นประเด็นที่ทั่วโลกจับตา แม้จะเป็นสงครามที่ดูห่างไกลจากประเทศไทยหลายพันกิโลเมตร แต่แรงสั่นสะเทือนกลับอยู่ไกลเกินกว่าพื้นที่รบ ขณะเดียวกัน เมื่อย้อนมองความตึงเครียดตามแนวชายแดนไทย–กัมพูชา แม้ระดับความรุนแรงและบริบทแตกต่างกันอย่างมาก แต่ทั้งสองกรณีต่างสะท้อนโครงสร้างความขัดแย้งที่มีบทเรียนร่วมกันใน 6 มิติสำคัญ ได้แก่ ภูมิรัฐศาสตร์ เศรษฐกิจ สังคม การทูต พลังงาน และความสูญเสีย
ภูมิรัฐศาสตร์ ‘มหาอำนาจโลก vs. ความขัดแย้งเชิงพื้นที่’ ความตึงเครียดอิหร่าน–สหรัฐฯ เป็นความขัดแย้งในระดับ “ระบบโลก” เกี่ยวข้องกับอำนาจทางทหาร โครงการนิวเคลียร์ เครือข่ายพันธมิตร และดุลอำนาจในตะวันออกกลาง การเคลื่อนไหวของแต่ละฝ่ายมีผลต่อคู่ขัดแย้ง รวมถึงผลกระทบต่อสหรัฐฯ ยุโรป รัสเซีย จีน และรัฐอาหรับอื่น ๆ
ในทางกลับกัน ความขัดแย้งไทย–กัมพูชาเป็นข้อพิพาทเรื่องเขตแดนและพื้นที่ทับซ้อนที่มีรากจากประวัติศาสตร์และการกำหนดเส้นเขตแดนยุคอาณานิคม ซึ่งมีความละเอียดอ่อนทางอธิปไตยและศักดิ์ศรีของชาติแม้จะไม่ใช่ถึงระดับเวทีมหาอำนาจโลก
กล่าวสั้น ๆ สงครามอิหร่าน–สหรัฐฯ คือการเผชิญหน้าระดับโครงสร้างโลก ส่วนไทย–กัมพูชา คือคู่ความขัดแย้งระดับภูมิภาคที่ผูกพันกับอัตลักษณ์และประวัติศาสตร์ชาติ
เศรษฐกิจ ‘จากสนามรบสู่กระเป๋าเงินประชาชน’ ตะวันออกกลางคือหัวใจของตลาดพลังงานโลก หากความขัดแย้งกระทบเส้นทางขนส่งน้ำมัน เช่น ช่องแคบฮอร์มุซ ราคาน้ำมันดิบย่อมผันผวนทันที ผลลัพธ์คือค่าขนส่งเพิ่มขึ้น ต้นทุนผลิตสูงขึ้น และเงินเฟ้อกระทบครัวเรือนทั่วโลก รวมถึงประเทศไทย แม้ประเทศไทยไม่มีส่วนเกี่ยวข้องโดยตรง แต่ในฐานะประเทศผู้นำเข้าพลังงาน ผลกระทบทางอ้อมอาจสะท้อนผ่านราคาน้ำมันเชื้อเพลิง ค่าไฟฟ้า และราคาสินค้าอุปโภคบริโภค
กรณีไทย–กัมพูชา ผลกระทบทางเศรษฐกิจมีลักษณะเฉพาะพื้นที่ เช่น การค้าชายแดน การท่องเที่ยว และความเชื่อมั่นของนักลงทุนในภูมิภาค แต่ถ้าสถานการณ์ตึงเครียดต่อเนื่อง การปิดด่านหรือจำกัดการค้าอาจสร้างความเสียหายต่อประชาชนในพื้นที่
กล่าวอีกนัยหนึ่ง สงครามระดับโลกกระทบ “โครงสร้างเศรษฐกิจมหภาค” ขณะที่ความขัดแย้งชายแดนกระทบ “เศรษฐกิจฐานราก” แต่ทั้งสงครามทั้งสองสมรภูมิต่างสะท้อนต้นทุนที่ประชาชนต้องแบกรับ
มิติสังคม ‘ความหวาดกลัวและกระแสชาตินิยม’ สงครามในตะวันออกกลางอาจทำให้ประชาชนทั่วโลกกังวลต่อความปลอดภัย การเดินทางระหว่างประเทศ และเสถียรภาพในพื้นที่สาธารณะ แม้จะไม่ได้อยู่ในพื้นที่สู้รบโดยตรง
กรณีไทย–กัมพูชา ความตึงเครียดมักกระตุ้นกระแสชาตินิยมในสังคม ความรู้สึกปกป้องอธิปไตยเป็นสิ่งที่เข้าใจได้ แต่หากขาดการสื่อสารที่รอบคอบ อาจทำให้ความขัดแย้งขยายตัวในระดับความรู้สึกและวาทกรรม
ทั้งสองกรณีสะท้อนว่า สงครามไม่ได้เกิดเฉพาะในสนามรบ หากเกิดใน “พื้นที่การรับรู้” ของสังคมด้วย
การทูต ‘เส้นทางที่ยั่งยืนกว่าการใช้กำลัง’ บนความขัดแย้งอิหร่าน–สหรัฐฯ การเจรจาทางการทูตเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ มาตรการคว่ำบาตร และการไกล่เกลี่ยของประเทศที่สาม มีบทบาทสำคัญต่อการลดระดับความตึงเครียด แม้การใช้กำลังอาจสร้างแรงกดดันระยะสั้น แต่การเจรจาจะเป็นกลไกหลักเดียวที่นำไปสู่เสถียรภาพระยะยาว
กรณีไทย–กัมพูชา แสดงบทบาทของกลไกระหว่างประเทศ เช่น ศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ และกรอบความร่วมมืออาเซียน การจัดการข้อพิพาทผ่านกระบวนการกฎหมายและการประชุมทวิภาคีช่วยป้องกันไม่ให้ความขัดแย้งลุกลาม
บทเรียนสำคัญคือ การทูตเชิงรุกและความอดทนทางการเมือง เป็นเครื่องมือที่มีพลังยิ่งกว่าอาวุธ
น้ำมันดิบ ‘ตัวแปรยุทธศาสตร์ของโลก’ น้ำมันดิบเป็นปัจจัยกำหนดเสถียรภาพเศรษฐกิจโลก ความตึงเครียดในตะวันออกกลางเป็นแรงกระเพื่อมทันทีในตลาดพลังงานแม้จะเป็นระยะสั้น ๆ
ประเทศไทยในฐานะผู้นำเข้าพลังงานต้องร่วมเผชิญความผันผวนดังกล่าว การบริหารคลังสำรองพลังงาน นโยบายพลังงานทางเลือก และการกระจายแหล่งนำเข้า จะเป็นยุทธศาสตร์สำคัญภายใต้ ในโลกที่ความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น
ส่วนกรณีไทย–กัมพูชา แม้ไม่ได้เกี่ยวข้องโดยตรงกับเส้นทางพลังงานโลก แต่พื้นที่ทับซ้อนทางทะเลในอ่าวไทยเคยมีประเด็นทรัพยากรธรรมชาติ หากมีแนวทางการพัฒนาในอนาคตต้องอาศัยความร่วมมือแทนที่การเผชิญหน้า
ความสูญเสีย ‘ต้นทุนที่ประเมินค่าไม่ได้’ สงครามในระดับมหาอำนาจย่อมมีความสูญเสียมหาศาล ทั้งชีวิตทหารและพลเรือน โครงสร้างพื้นฐาน เศรษฐกิจ และการอพยพของประชาชน ผลกระทบทางอ้อม เช่น การว่างงาน หรือภาวะเศรษฐกิจถดถอย อาจยืดเยื้อยาวนานกว่าการสู้รบ
กรณีชายแดนไทย–กัมพูชา แม้ความรุนแรงจำกัดกว่า แต่ทุกเหตุปะทะล้วนสร้างบาดแผลทั้งทางร่างกายและจิตใจให้กับประชาชนในพื้นที่ ซึ่งความสูญเสียที่เกิดขึ้นประเมินค่าเป็นตัวเลขทางเศรษฐกิจไม่ได้ทั้งหมด
สงครามอิหร่าน–สหรัฐฯ กับความตึงเครียดไทย–กัมพูชา แม้มีระดับและบริบทต่างกัน แต่ต่างสะท้อนความจริงเดียวกันว่า “ความขัดแย้งไม่จำกัดขอบเขตอยู่เฉพาะคู่กรณีเท่านั้น”
การที่โลกเชื่อมโยงเข้าหากันด้วยเศรษฐกิจ พลังงาน และข้อมูลข่าวสาร ความไม่มั่นคงในที่หนึ่งส่งผลกระทบถึงอีกซีกโลกหนึ่งในเวลาอันสั้น บทเรียนร่วมสำคัญที่ต้องตระหนักเสมอคือ ความสามัคคี การเตรียมความพร้อมทางเศรษฐกิจ และการทูตที่รอบคอบ จะเป็นเกราะป้องกันที่มั่นคงที่สุดในยุคโลกรวน สมรภูมิสงครามไม่ว่าจะก่อตัว ณ จุดใด ๆ ผู้ที่ต้องเผชิญ ชะตากรรมและต้นทุนชีวิตสูงสุดคือ...ประชาชนผู้บริสุทธิ์เสมอ...ดังนั้น วันอาทิตย์นี้ โปรดติดตามสวนดุสิตโพลผ่านผลสำรวจความคิดเห็น “สถานการณ์สู้รบตะวันออกกลาง” เพื่อไม่ตกสถานการณ์ร้อนแรงในช่วงนี้กันครับ...
#ตะวันออกกลาง #อิหร่านสหรัฐ #ไทยกัมพูชา #ภูมิรัฐศาสตร์ #สงครามโลก #พลังงานโลก #เศรษฐกิจโลก #วิเคราะห์การเมือง #สวนดุสิตโพล